Koronavirüs nedir: Covid-19'a kar?? hangi ?nlemler al?nmal?, virüsün ?zellikleri neler?

Türkiye dahil 180'den fazla ülkeye yay?lan koronavirüs salg?n? konusundaki geli?meleri bu haberimizi düzenli olarak güncelleyerek size aktar?yoruz.


?in'in Vuhan kentinde ortaya ??kan ve Covid-19 ad? verilen hastal??a yol a?an koronavirüs salg?n? dünyada yay?lmaya devam ediyor. Türkiye'de ilk vakan?n a??kland??? 11 Mart'tan bu yana toplam vaka say?s? 35 bini, can kayb? da 700'ü a?t?.

Johns Hopkins ?niversitesi'nin verilerine g?re, dünya genelinde g?rülen koronavirüs vakalar?n?n toplam? 1,5 milyon civar?na ula?t?. Toplam can kayb? ise 80 binin, iyile?enlerin say?s? da 300 binin üzerinde. En fazla vaka g?rülen ülkeler ABD, ?spanya ve ?talya olarak s?ralan?yor. En yüksek can kayb? da ?talya'da.

?lk kez Aral?k ay?nda g?rüldü

?lk kez Aral?k ay?nda g?rülen ve "2019-nCoV" olarak adland?r?lan virüs, Koronavirüs ya da Corona Virüsü ad?yla biliniyor. Dünya Sa?l?k ?rgütü (WHO) 11 ?ubat'ta koronavirüs kaynakl? hastal??a Covid-19 ad?n? verdi. Daha sonra küresel salg?n anlam?na gelen "pandemi" olarak ilan edildi.

WHO Ba?kan? Tedros Adhanom Ghebreyesus, Covid-19'un "korona"n?n co'su, "virüs"ün vi'si ve hastal?k kelimesinin ?ngilizcesi "disease" s?zcü?ünün d'sinden türetildi?ini s?yledi.

Telif hakk? Getty Images

Virüse yakalananlarda hangi belirtilere rastlan?yor?

Virüse yakalananlarda ?nce yüksek ate? ba?l?yor. Ard?ndan kuru ?ksürük ?ikayetleri g?zleniyor. Bir haftan?n sonunda ise nefes darl??? sorunlar? ortaya ??k?yor.

?in'de baz? hastalar?n hastanede uzun süreli tedavi alt?na al?nmas? gerekmi?ti.

?zellikle ya?? ilerlemi? ve kronik hastal??? olanlar?n Covid-19'u daha a??r ya?ad?klar? biliniyor. Bir?ok ki?i ise hastal??? hafif belirtilerle ve evde atlat?yor.

Koronavirüs orta derece so?uk alg?nl???ndan, ?lüme varacak semptomlara yol a?abiliyor.

Virüsün ?zellikleri neler?

Hastalardan al?nan ?rneklerin laboratuvarlarda test edilmesi sonucu ?inli yetkililer ve WHO, enfeksiyonun Koronavirüs (Corona Virus) oldu?u sonucuna vard?.

Hastal???n, ?in'in 11 milyon nüfuslu kenti Vuhan'daki Huanan deniz ürünleri pazar?ndan kaynakland??? tahmin ediliyor.

Koronavirüs, büyük bir virüs ailesinin bir alt türü. Ancak yeni virüs dahil sadece yedi tanesi insanlara bula?abiliyor.

WHO'ya g?re yeni virüsün "kulu?ka d?nemi", yani enfeksiyonun kap?ld??? andan belirtilerin g?rüldü?ü zamana kadar olan d?nem yakla??k 14 gün.

Ama baz? ara?t?rmac?lar bu sürenin 24 güne kadar ??kabilece?ini s?ylüyor.

?inli bilim insanlar?, baz? ki?ilerin belirtiler g?rülmeden de enfeksiyonu yayd?klar? uyar?s?nda bulunuyor.

Koronavirüs a??s? bulundu mu?

Koronavirüse kar?? a?? geli?tirme ?al??malar? devam ediyor. Baz? a??lar?n hayvanlar üzerinde denenme a?amas?nda oldu?u belirtiliyor.

?nsanlarda kullan?labilecek bir a??n?n en iyi ihtimalle gelecek y?l?n ortalar?n? bulmas? bekleniyor.

Hayvanlar üzerinde denenen a??lar olumlu sonu? verirse ?nümüzdeki aylarda insanlar üzerinde deneme a?amas?na ge?ilebilir.

?nsanlarda da olumlu sonu? vermesi halinde kitlesel üretime ge?ilmesinin epey zaman alaca?? ifade ediliyor.

Tedavisi var m??

?imdilik tedavilerde temel prensipler uygulan?yor. Hastan?n ba????kl?k sistemi virüsle mücadelesini yenene kadar vücut fonksiyonlar?n?n i?ler halde tutulmas?, nefes deste?i sa?lan?yor.

Bilim insanlar? virüse kar?? a?? geli?tirme ?al??malar?na da devam ediyor. Y?l sonuna kadar a??n?n insanlar üzerinde denenmesi planlan?yor.

Hastaneler de virüs ?nleyici bir tak?m ila?lar? test ediyor.

Telif hakk? Getty Images

Nas?l korunabilirsiniz?

WHO virüsten korunmak i?in ?u tavsiyelerde bulunuyor:

  • Ellerinizi y?kay?n - sabun veya el temizlik jelleri virüsü ?ldürebilir KOKER?
  • ?ksürürken veya hap??r?rken a?z?n?z? ve burnunuzu mendille kapat?n ve sonras?nda virüsün yay?lmas?na engel olmak i?in ellerinizi y?kay?n
  • G?zlerinize, burnunuza ve a?z?n?za dokunmaktan ka??n?n - elleriniz virüsün de?di?i bir yere dokunursa virüs vücudunuza bula?abilir
  • ?ksüren, hap??ran veya ate?i yüksek ki?ilerden uzak durun - 1 metre uzak durmak havaya bula?abilecek virüsten korunman?z? sa?lar

Ne kadar ?lümcül?

WHO'nun 44 bin hastaya dayand?rd??? ara?t?rma verilere g?re virüsün bula?t??? ki?ilerin:

  • 百分比81'i hafif atlat?yor
  • 百分比14'ü ciddi ge?iriyor
  • 百分比5'i a??r hastalan?yor

Covid-19'dan ?lenlerin oran? ise 百分比3'ün üzerinde. Hastal???n 9 ya??n alt?ndaki ?ocuklarda pek g?rülmedi?i; 80 ya? üzerinde ve solunum yollar? hastal?klar? olanlarda ise ?lüm oran?n?n ?ok yükseldi?i anla??l?yor.

Ama bildirilen rakamlar?n hepsi güvenilir de?il.

Her y?l yakla??k bir milyar ki?i s?radan so?uk alg?nl??? ya??yor ve bu hastal?ktan ?lenlerin say?s? 290 bin ila 650 bin aras?nda de?i?iyor. Grip vakalar?n?n ciddiyeti her y?l de?i?iyor.

SARS salg?n?nda ?lüm oran? Koronavirüs'e g?re ?ok daha yüksekti ve hastal??a yakalananlar?n yüzde 9'u hayatlar?n? kaybetmi?ti.

Ancak koronavirüsün bula?mas?yla ba?layan hastal?k sürecinin g?rece uzun oldu?u ve ?lü say?s?n?n ilerleyen günlerde artabilece?i uyar?lar? da yap?l?yor.

Henüz salg?n?n boyutlar? da tam olarak bilinmedi?i i?in bu yeni virüsün yol a?abilece?i ?lümlere dair bir tahmin yürütmek zorla??yor.

Telif hakk? Getty Images
Image caption Salg?n?n ortaya ??kmas?n?n ard?ndan Vuhan'daki Huanan bal?k pazar? kapat?ld?.

Hangi hayvandan kaynaklan?yor?

Koronavirüsler, ?nce hayvandan insana bula??yor. Ancak virüsleri kitlesel bir salg?n tehdidi haline getiren, mutasyona u?ray?p insandan insana bula?maya ba?lamalar?.

2019-nCoV virüsünün ilk olarak Vuhan'daki Huanan bal?k pazar?nda ortaya ??km?? olabilece?i üzerinde duruluyor.

Baz? deniz canl?lar? Koronavirüs ta??yor olabilseler de, pazarda tavuk, yarasa, tav?an, y?lan gibi ba?ka hayvanlar da bulunuyor ve bunlardan birinin virüsün kayna?? olmas? ?ok daha mümkün g?rünüyor.

Virüsün kaynakland??? belirlendi?inde, sorunla ba? etmek ?ok daha kolay olacak.

2003 y?l?nda 800'e yak?n ki?inin hayat?n? kaybetmesine neden olan SARS virüsünün yarasalardan yay?ld??? dü?ünülüyordu.

Telif hakk? Getty Images
Image caption ?inli yetkililer, Vuhan havaliman?nda u?u?lar? ge?ici süreyle ask?ya ald?.

?nsandan insana nas?l bula??yor?

Ba?ta virüsün sadece hayvandan insana bula?abildi?i a??klanm??t?. Ancak daha sonra virüsün, insandan insana da bula?t??? anla??ld?.

SARS, insandan insana ?ok kolay bula?abiliyordu. Virüse yakalanm?? bir ki?inin kalabal?k bir ortamda ?ksürmesi dahi SARS'?n yay?lmas? i?in yeterli olabiliyordu.

MERS ise insandan insana daha zor bula?an bir koronavirüstü.

Yeni virüs ise solunum yollar?n? etkiliyor. O nedenle ?ksürük ve temas yoluyla bula??yor olmas? yüksek bir ihtimal olarak g?rülüyor.

?in, virüse yakalananlar?n belirti g?stermeye ba?lamadan hastal??? bula?t?rabildi?ini a??klam??t?.

Telif hakk? Getty Images
Image caption ?in hükümeti halktan kalabal?k yerlerde maske takmalar?n? istiyor.

Ne kadar h?zl? yay?l?yor?

Her ge?en gün dünyan?n farkl? ülkelerinden binlerce yeni vaka bildiriliyor.

Ama uzmanlar, as?l rakamlar?n bildirilenden 10 kat fazla olabilece?i uyar?s?n? yap?yor.

?in'den gelen son a??klamalar, bu ülkede yeni vakalar?n say?s?n?n dü?ürüldü?üne ve yeni vakalar?n art?k di?er ülkelerde daha h?zl? ortaya ??kt???na i?aret ediyor.

Virüs mutasyona u?rayabilir mi?

Evet virüsün mutasyon ge?irmesi olas?l?klar dahilinde. Ancak bunun salg?n a??s?ndan ne anlama gelece?ini s?ylemek zor.

Mutasyon sonucu insandan insana bula?ma ihtimali artabilir ya da virüse yakalananlar?n ya?ad??? semptomlar a??rla?abilir.

Dünya Sa?l?k ?rgütü ve di?er sa?l?k uzmanlar?n?n yak?ndan takip edece?i bir konu da ilerleyen günlerde ve haftalarda virüsün mutasyon ge?irip ge?irmedi?i olacak.

Son 10 gün i?erisinde virüsün insandan insana bula?ma h?z?n?n artt??? belirtildi. Bu durumun bir mutasyon sonucu olup olmad??? ise bilinmiyor.

Telif hakk? Getty Images

Salg?n nas?l durdurulabilir?

A??n?n geli?tirilmesi ise en az bir y?l? bulabilir. Eldeki tek se?enek, virüse yakalanm?? ki?ileri tespit edip karantinaya almak.

Hastalarla temas halinde olan ki?ilerin izlenmesi ve sa?l?k durumlar?n?n kontrol alt?nda tutulmas? da uygulanan y?ntemler aras?nda.

Salg?n? ?nlemek i?in seyahat s?n?rlamalar? se?ene?i de yürürlü?e konmu? durumda.

?inli yetkililer yeni virüsün genetik kodunu h?zla a???a ??kard?. Bu bilgi, virüsün nereden geldi?ini, yay?ld?k?a ne gibi de?i?imlere u?rad???n? ve insanlar?n korunmas? i?in ne gibi ad?mlar atmas? gerekti?ini anlamaya yard?mc? oldu.

San Diego'daki Inovio adl? laboratuvarda ?al??an bilim insanlar? yeni virüse kar?? a?? geli?tirebilmek i?in yeni tür bir DNA teknolojisi kullan?yor. ?imdilik ad? "INO-4800". ?nsanlar üzerinde deneme planlar?na yaz ba??nda ba?layacaklar.

Inovio, insanlar üzerinde yap?lacak denemelerin ba?ar?l? olmas? durumunda daha geni? ?apl? denemeler yap?labilece?ini, "y?l sonuna kadar ?in'deki salg?nda kullan?labilece?ini" s?ylüyor.

O zamana kadar salg?n?n sona erip ermeyece?ini tahmin etmek imk?ns?z. Ama Inovio'nun zamanlamas? planlar do?rultusunda ilerlerse ?irket, yeni a??n?n bir salg?n durumunda en h?zl? geli?tirilmi? a?? olaca??n? s?ylüyor.

Telif hakk? Getty Images

Türkiye'de al?nan ?nlemler

Türkiye'de koronavirüsün yay?lmas?n?n ?nlenmesi i?in bir dizi ?nlem al?nd?.

65 ya? üstüne soka?a ??kma yasa?? getilirdi ve halktan da zorunlu olmad?k?a soka?a ??kmamalar? istenirken, bir?ok ?irket ve kurum da evden ?al??ma sistemine ge?ti.

Telif hakk? TWITTER @drfahrettinkoca
Image caption Yurt d??? d?nü?ler i?in 14 gün kural?

Türkiye, 20'den fazla ülkeye u?u?lar? durdururken, Türk Hava Yollar? da yaln?zca Moskova, Washington, Hong Kong ve Addis Ababa u?u?lar?n?n devam edece?ini a??klad?.

Ayr?ca yurtd???ndan gelenlere de 14 günlük karantina uygulamas? yap?l?yor.