Vì sao ch??ng Kim Dung ch? thu hút ng??i Hoa và Viê?t?

Tin nhà v?n Kim Dung t?c Louis Cha qua ??i ? Hong Kong, th? 94 tu?i, ?ang làm s?ng d??y nhi?u c?m xúc trong gi?i b?n ??c ng??i Viê?t.

Image caption Th?n ?iêu ??i hiê?p ???c d?ch là The Legend of the Condor

L?n 'g??p g?' ??u tiên c?a t?i v?i sách Kim Dung là vào h?i h?c c?p hai tr??ng T? Hoàng, Hà N??i.

Có c??u b?n nhà ? Ph? Hu? cho m??n m??t cu?n sách nhàu nát, kh?ng r? vì b? vò xé lúc xem tr??m hay b? nhét g??m gi??ng nhi?u l?n.

Ti?ng Viê?t trong cu?n L?c m?ch Th?n ki?m ?ó là m??t th? gì khác l?, ch? in, trang bìa c?ng khác, vì là in ? Sài Gòn và nh? v? s? ??u sách 'ngoài lu?ng' khác, ???c chuy?n ra B?c sau 1975.

T? ?ó, t?i ?? b?t ??u ??c Kim Dung và say mê 'phiêu du' trong m??ng t??ng v?i Tr??ng V? K?, ?oàn D?, Quách T?nh, Hoàng Dung... nh? nhi?u b?n cùng th? hê?.

Nh?ng sau này, khi truyê?n ch??ng ???c c?ng khai hóa và bày bán kh?p n?i, phim ch??ng c?ng kéo dài liên miên trên b?ng và truy?n hình thì t?i kh?ng thích n?a.

S?ng ?? nhi?u n?m t?i ch?u ?u, t?i t??ng ?? quên ?i th? lo?i truyê?n và phim ?nh ???c thù Trung Hoa và có ?nh h??ng ? Viê?t Nam này.

Nh?ng cái ch?t c?a Kim Dung là d?p nhìn l?i giá tr? th?c và h?n ch? c?a lo?i hình v?n h?c này mà ?ng là tác gi? hàng ??u.

Có th? nói truyê?n ch??ng và v?n Kim Dung tuy r?t n?i ti?ng ? ch?u ? nh?ng g?n nh? kh?ng có m??t ? ?u M?.

Gi?i tr? TQ ch?i ch? hi?m hóc ch?ng ki?m duy?t

Hà N??i h?c ???c gì t? Hàng Ch?u?

Xu?n Qu?nh và gi?i th??ng H? Chí Minh

Nh? t? The Guardian ? Anh vi?t h?i n?m 2017, khi phim 'A Hero is Born' (d?a trên Th?n ?iêu ??i hiê?p - Legends of the Condor Heroes) ra m?t, ??y là th? v?n ch? ph? bi?n ? Trung Qu?c, ?ài Loan, Viê?t Nam và Thái Lan.

Dù ?? có các b?n d?ch ti?ng Anh khá s?m -nh? Th? ki?m ?n c?u l?c ???c Graham Earnshaw d?ch là 'The Book and the Sword' - truyê?n ki?m hiê?p Trung Hoa ?? kh?ng, ho??c ch?a vào ???c dòng chính c?a v?n h?c ?u M?.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh BBC Thai

Có ba l? do cho h?n ch? này.

1. M??t là v? th? lo?i: truyê?n v? hiê?p (wuxia novel) sang ch?u ?u ???c x?p vào dòng sách chivalric fantasy, theo truy?n th?ng truyê?n hiê?p s? th?i Trung C?.

Các motives chính c?a truyê?n 'hiê?p s? c?u c?ng n??ng' ?? d?ng l?i ? th?i r?t x?a t?i ch?u ?u và b? Miguel de Cervantes nh?o trong Don Quixote (th? k? 17).

Nói nh? Lewis Manalo thì nh? phim ?nh, nh?ng c?nh trong truyê?n v? hiê?p c?a Kim Dung tuy kh?ng còn xa l? v?i khán gi? Ph??ng T?y nh?ng v?n là th? '???c thù':

"Ki?m th? nam ho??c n? làm nh?ng cú nh?y nh? di?n viên xi?c t? mái nhà l?p b?ng ?á, r?i phi th?n ?u?i theo tên c??p. Tay ki?m th? nh?y t? mái nhà này sang mái nhà kia, v??t qua nh?ng kho?ng cách khó tin t?i m?c quái d?, th?c hiê?n nh?ng chiêu diê?u nghê? nh? v? ballet, và tr?ng c? nh? là s?p bay (on the edge of flying)..."

V?i tin Kim Dung qua ??i, m??t s? báo ví truyê?n c?a ?ng v?i Lord of the Rings c?a JR Tolkien, xét v? ??? dài và tình ti?t ki?u du hành phiêu l?u.

Nh?ng ?i?u khác là sách c?a Tolkien, ?? d?ng thành phim, là lo?i truyê?n th?n tho?i ma qu?, còn v? c?ng trong truyê?n ch??ng là c?a ng??i tr?n m?t th?t.

Cách luyê?n c?ng phu ???c gi?i phê bình sách ch?u ?u m? t? nh? trò phù th?y ho??c phép ch? ???c d??c c?a các nhà gi? kim thu??t (alchemists).

V? c?ng th?m h??u ??t ???c là "nh? s? tu luyê?n k? bí nào ?ó, h? phát ???c ra l?c kh?ng khi?p t? trong ng??i".

Gi?i phê bình Ph??ng T?y c?ng chú ? ??n tính bình d?n, ho??c 'd?n ch? ???ng ph?' c?a truyê?n ch??ng nói chung và truyê?n Kim Dung nói riêng.

?ó là già tr? l?n bé, qu? t??c, ?n mày...ai c?ng có th? thành cao th? làng v?, nh? c?ng phu luyê?n t??p, nh? may m?n g??p ???c bí quy?t, ng??i th?y gi?i.

Ph?n lo?i hình t??ng nh?n v??t qua tuy?n Chính - Tà trong các tác ph?m ??u d? hi?u cho ???c gi? bình d?n.

Nh?ng l?i khen d?ng l?i ? ??y.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh HANDOUT
Image caption Sách c?a Kim Dung ra b?n ti?ng Anh nh?ng kh?ng quá ph? bi?n ? Ph??ng T?y

2. Nh?ng ngoài nh?ng ?i?m chung v?i v?n h?c th? gi?i thì ??? dài quá m?c và cách hành v?n và ng?n ng? là v?n ?? th? hai.

?úng th?, b?n ??c ?u M? khó n?m b?t ng?n ng? Hán v?n c? c?a Kim Dung.

Nick Frisch vi?t trên The New Yorker trong bài ca ng?i Kim Dung qua b?n d?ch Th?n ?iêu ??i hiê?p c?a n? d?ch gi? Anna Holmwood (ng??i Th?y ?i?n có ch?ng ?ài Loan) th?a nh??n v?n Kim Dung r?t khó d?ch.

"Nh?ng cái tên ??c lên r?t d? nghe trong ti?ng Hoa ??n ?m tr? thành khúc m?c trong ti?ng Anh... Ví d? chiêu th?c v? c?ng (kung-fu maneuver) nh? L?c Anh th?n ki?m tr??ng (luo ying shen jian zhang), ch? là n?m ?m trong ti?ng Trung, tr? thành 'Wilting Blossom Sacred Sword Fist', nghe th??t n??ng n? trong ti?ng Anh..."

Ta h?y xem m??t s? tên ?? d?ch sang Anh v?n:

Thiên Long Bát B?? - Demi-Gods and Semi-Devils

Anh hùng X? ?iêu - The Legends of the Condor Heroes

? thiên ?? long ki?m - The Heaven Sword and Dragon Saber

Nh?ng tên ti?ng Anh ??u t?i ngh?a vì ph?i c? chuy?n t?i tên truyê?n ch? Hán mà ??c lên kh?ng vang d??i, 'hoành tráng' nh? b?n ch? Hán ho??c Viê?t v?n.

V? c?ng 'C?u ?m b?ch c?t tr?o' ???c d?ch là 'Nine yin white bone claw', v?a l? tai nh? món ch?n gà trong quán ? Chinatown, v?a ph?i gi? t? 'yin' kh?ng d?ch ???c vì ch?a ??ng toàn b?? ph?n tri?t l? ?m ??ng (yin-yang)c?a Ph??ng ??ng.

'V? m?c di th?' ph?i d?ch là 'Book of Wumu', và gi?i thích thêm ? ngh?a trong ph? l?c.

Phái Nga Mi ???c gi? nguyên là 'Emei Sect', còn Cái bang là 'The Beggars' Sect', ??u l? tai trong ti?ng Anh.

Tóm l?i, chính nh?ng cái tên này làm nên b?n s?c c?a truyê?n ch??ng Kim Dung nh?ng là c?n tr? l?n ?? truyê?n c?a ?ng nh??p vào dòng v?n h?c ?u M?.

Gi?i phê bình Ph??ng T?y có ca ng?i b?? Th?n ?iêu ??i hiê?p (The Condor Trilogy) nh?ng c?ng ái ng?i v? ??? dài: 2,5 triê?u Hán t?, d?ch tr?n s? là 1,5 triê?u t? ti?ng Anh.

Theo t?i ??y là v?n ?? c?a truyê?n Kim Dung: r?t dài và ph? sóng vài th? k? nh?ng ch?a th? sánh ???c v?i 'Chi?n tranh và Hòa bình' c?a Leon Tolstoy v? t?m t? t??ng.

Có th? là vì ??y là d?ng truyê?n ch??ng h?i ??ng trên các s? báo ? Hong Kong nên kh?ng g?n gh?.

3. ?i?m th? ba t?i mu?n nói chính là th?ng ?iê?p chính tr? - x? h??i c?a Kim Dung, và ??y m?i là ?i?u khác biê?t l?n gi?a v?n hóa ??ng và T?y.

Trung thành v?i các khái niê?m trung hi?u ti?t ngh?a c?a Kh?ng giáo, pha tr??n tinh th?n tr?ng t? do cá nh?n ki?u ??o L?o, truyê?n Kim Dung ?? làm say mê hàng triê?u b?n ??c ch?u ?.

Nh?ng sách c?a ?ng dù t?o d?ng thành c?ng nhi?u nh?n v??t có cá tính, s?ng ch?t vì tình ngh?a trong th? gi?i lu?n ??y thù ít b?n, tình duyên tr?c tr?, ?? r?i vào m??t s? tuy?n giá tr? mà ch?n thiê?n m? d?n h?t cho v?n hóa Hán (Sinocentricism).

Nhìn chung, v?i Kim Dung, các tà phái, nh?ng v? c?ng tàn ???c ??u ??n t? bên ngoài, còn Hoa H? là ??nh cao c?a v?n minh, c?a chính ngh?a.

Vì sao l?i nh? th??

Ta ph?i hi?u b?i c?nh các tác ph?m c?a Kim Dung là th?i t??c du m?c N? Ch?n và M?ng C? l?n vào Trung Nguyên ??u th? k? 13, và Thanh Tri?u diê?t nhà Minh và ?? h?? Trung Qu?c m?y th? k? sau ?ó.

L?n ??u, d?n t??c Trung Hoa b? m?t n??c, t??c quy?n chính tr? khi nhà Nam T?ng s?p ??, khi?n Quách T?nh và Hoàng Dung t? sát và cu??c ??u tranh gìn gi? v?n minh Hán ph?i ?i vào bí m??t.

L?n hai, khi Thanh chi?m Trung Hoa, áp ???t m??t hê? th?ng qu?n qu?n hà kh?c, khi?n các h??i kín n?i lên, ??a c? phong trào Ph?n Thanh ph?c Minh ra kh?i l?nh th? Trung Hoa sang ??ng Nam ?.

Ng??i ?àn ?ng Trung Hoa ? th? thua tr??n, m?t n??c ch? có tìm vào v? c?ng th?n bí v?i ni?m tin t? t?n ch?ng t??c, và k? c? nh? v??y, các nh?n v??t hàng ??u cu?i cùng ??u th?t b?i, ho??c b? gi?t, th?t tình, ho??c ph?i xa lánh cu??c ??i, ?i vào ch?n tu hành hoang vu.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Weibo
Image caption Gi?i tr? TQ nay chia s? tin Kim Dung qua ??i trên m?ng Weibo

?? th?a m?n 'th?ng l?i tinh th?n', Kim Dung cho vua Càn Long là ng??i Hán, là em c?a Tr?n Gia L?c nh?ng tr? trêu thay, quy?n l?c ?? th?ng và Càn Long - nh?n v??t t??ng t??ng ?ó, ?? l?a b?t c? H?ng Hoa H??i và khi?n nàng Kha Lê? T? ph?i ch?n cái ch?t.

V?n ?? c?a Kim Dung là ?ng d?ng l?i m??t th? gi?i theo các giá tr? và tiêu chu?n Hán và t?o ra th?ng l?i n??i t?m và tinh th?n cho d?n t??c ?ng trong xung ???t Hán - du m?c, tr??c khi Trung Hoa tan r?.

? m??t nào ?ó, cu??c ??i Kim Dung và t?m th? ph?i b? quê h??ng, n?i m? ch?t vì chi?n tranh, cha b? ??u t? và x? t? sau khi ch? ??? Mao lên c?m quy?n, ?? ?nh h??ng ??n motive hoài c? và l? t??ng hóa quá kh? trong v?n c?a ?ng.

?i?u ?áng chú ? là nh?ng kinh ?i?n v? tình yêu ki?u Kh?ng giáo ???c gi? nguyên cho các nh?n v??t n?: h? lu?n ph?i ch?n gi?a tình yêu cá nh?n và ch? hi?u, lòng trung thành v?i gia ?ình, dòng t??c, m?n phái.

S? gi?ng xé trong con tim c?a h? t?o ra nhi?u hình ?nh l?ng m?n ??p ki?u ch?u ? nh?ng ít s?c thuy?t ph?c v?i ng??i Ph??ng T?y vì h? coi nó ?y m?, ?au th??ng kh?ng c?n thi?t, theo ki?u h?i tr? con, th??m chí h?i 's?n' (cheesy).

Nh?ng y?u t? trên khi?n truyê?n Kim Dung c?ng r?t h?p d?n v?i m??t b?? ph??n ng??i Viê?t Nam vì t??ng ??ng v?n hóa và giá tr? c?a m??t th?i.

Nh?ng ng??i ??c Viê?t Nam, tr? nh?ng ng??i g?c Hoa, l?i nhìn vào v?n ?? trong truyê?n ch??ng Kim Dung theo m??t cách khác.

??i v?i ng??i Viê?t thì Càn Long trong Th? ki?m ?n c?u l?c là ng??i Hán hay M?n c?ng kh?ng quan tr?ng, vì ??ng nào thì ?ng ta c?ng ?? thua vua Quang Trung trong l?ch s? th??t, kh?ng ph?i s? t??ng t??ng.

Nh?ng ng??i Viê?t thích truyê?n ch??ng vì tình ti?t ly k?, và quan tr?ng h?n là tinh th?n tính ph?n kháng tr??c gi??c ngo?i x?m, tr??c quan nha tàn ác.

Tính bình d?n, giang h? d? khi?n ai c?ng tìm th?y m??t nh?n v??t ?i?n hình mà mình thích.

Bên c?nh ?ó, ng??i Viê?t trong chi?n tranh và h??u chi?n ?? ng??ng m?? tinh th?n x? th?n vì ngh?a, và dám hy sinh cho tình b?n, tình yêu trong truyê?n Kim Dung, ?i?u th?c ra khi ?ó c?ng r?t ít th?y trong cu??c s?ng th??t và ngày này thì còn ít h?n.

Vì th?, có th? nói d?n t??c Trung Hoa có 'fantasy' t? t?n tinh th?n riêng cùng truyê?n Kim Dung, còn ng??i Viê?t Nam, l?i l?y có c?m h?ng t? m??t góc h?i khác.

C? hai tình c?m ???c biê?t này v?i truyê?n Kim Dung xem ra v?n xa l? v?i ng??i Ph??ng T?y.

V?i 1 t? ??u sách ???c in ra, g?m c? sách in l??u, Kim Dung là nh?n v??t l?n trong làng v?n ch?u ?.

Nh?ng ngay t?i Trung Qu?c, gi?i tr? nay ??c ít Kim Dung h?n tr??c mà bi?t v? ?ng ch? y?u qua các game ?iê?n t?.

Th?i th? ?? ??i, thanh thi?u niên Viê?t Nam nay kh?ng còn chu??ng các nh?n v??t c?a v? l?m nh? th? hê? t?i.

Cu??c s?ng ? ng??ng c?a m??t thiên niên k? nhi?u b?t tr?c làm l?? ra các v?n ?? r?t khác tr??c mà ??o l? n??ng v? trung hi?u ki?u x?a, tính ch?u khó luyê?n rèn ch?a ch?c ?? phù h?p.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh BBC THAI

T?i ?u M?, v?n h?c fantasy nay c?ng ?? ?i khá xa tr??c, thành th? lo?i th?n tho?i pha tr??n khoa h?c vi?n t??ng, v? tr? ch? kh?ng còn là v? nghê? ki?u 'th? c?ng'.

M??t dòng v?n h?c khác là dystopian fiction mà cu?n tiêu bi?u là The Hunger Games c?a n? nhà v?n M? Suzanne Collins, nói v? th? gi?i t??ng lai ám màu bi quan, ?c nhi?u h?n Thiê?n, ?ang n?i lên.

Ch?ng nào t?m th? b?t an ?ó còn bao trùm ??u óc nhi?u b?n tr? thì ch?c ch?n ng??i ta v?n c?n nh?ng hình t??ng v?n h?c và ?iê?n ?nh, nh?ng ph?i m?i h?n nh?ng suy t? c?a Ti?u Long N?, Tiêu Phong và ?oàn D?.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh TQ
Image caption Ng??i TQ ???c biê?t thích truyê?n và phim ki?m hiê?p

Xem thêm:

L?m T?c T? và chuyê?n Trung Hoa m?t ??t

Gi?i tr? TQ ch?i ch? hi?m hóc ch?ng ki?m duy?t

Tr??n V?n ??n và tham v?ng c?a Nguyên chúa

?ài Loan trao gi?i Nhà ???ng n?m 2018

TQ liên ti?p có các v? quan ch?c t? sát

Ch? ?? liên quan

Tin liên quan