45 n?m c??ng ??ng Vi?t Nam ??nh c? t?i Australia

Nh?n 45 n?m s? hình thành c?a c??ng ??ng ng??i Viê?t t?i Australia 1975-2020, BBC gi?i thiê?u bài ??u trong lo?t bài c?a tác gi? Nguy?n Quang Duy v? các b??c th?ng tr?m c?a c??ng ??ng này trong quan hê? v?i chính ph? ?c và Viê?t Nam sau 1975.

? th?i ?i?m 30/4/1975 ch? có trên 1,000 ng??i Vi?t t?i ?c, g?m nh?ng ph? n? l?p gia ?ình v?i ?c, sinh viên du h?c ? l?i ?c, sinh viên ?ang du h?c, viên ch?c ?ang làm vi?c hay tu nghi?p, tu s? c?ng giáo tu h?c và tr? m? c?i sang ?c vào tháng 4/1975.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Keystone
Image caption Tàu S?ng Bé ??a thuy?n nh?n Viê?t Nam ??n Darwin, Australia tháng 12/1977

Tr? nh?ng tr? m? c?i ch?a hi?u bi?t, ?a s? ??u lo l?ng cho gia ?ình b? k?t l?i ? Vi?t Nam khi cu??c chi?n k?t thúc.

Các sinh viên ?ang theo h?c và viên ch?c Viê?t Nam C??ng hòa còn nh?n ???c th? c?a Chính ph? c?a ??ng Lao ??ng th?i Gough Whitlam yêu c?u thu x?p h?i h??ng.

Nh?ng m??t cu??c v??n ???ng ?? di?n ra ?? ng??i Viê?t ???c ??nh c? t?i ?c và nh??p c? vào x? s? này.

M??t bang c?a ?c b? d?y ti?ng Trung

Carina Hoàng: Di?n viên Viê?t trên vòm tr?i ?c

Sinh viên ?c Sigley m?t tích t?i B?c Hàn

Du khách Viê?t Nam 'b? ?ánh ? ?c'

N? hoàng Anh và quy?t ??nh cho nh?ng ng??i Viê?t ??n ?c ??u tiên

Ngay sau 30/4/1975, N? hoàng Elizabeth II, nguyên th? qu?c gia c?a nhi?u n??c trong kh?i Commonwealth, ?? ch?p nh?n ng??i di t?n Vi?t ???c t?m c? t?i Hong Kong, Singapore, Malaysia và "v?n ??ng" chính ph? Whitlam nh?n m?t s? ng??i theo di?n nh?n ??o vào ?c.

Ngày 20/6/1975, 201 ng??i t? Hong Kong ??n ??nh c? t?i Sydney và ngày 9/8/1975, 323 ng??i t? Malaysia và Singapore ??n Brisbane theo di?n nh?n ??o.

Chính ph? Whitlam còn nh?n 224 ng??i Vi?t theo di?n ?oàn t? gia ?ình, t?n giáo và di d?n, n?ng t?ng s? ng??i ??n ?c trong n?m 1975 lên ??n 748 ng??i.

Theo tìm hi?u c?a chúng t?i, t? ??o Guam ??n Melbourne có gia ?ình Giáo s? Nguy?n Ng?c Truy?n g?m ch?ng 40 ng??i theo di?n ?oàn t? gia ?ình.

T? Guam theo di?n di d?n có ?iêu kh?c gia Lê Thành Nh?n cùng v? và 4 con nh? vào tháng 9/1975.

T? Nh?t ??n Melbourne, có gia ?ình Ti?n s? Nguy?n Tri?u ?an, c?u ??i s? Vi?t Nam C?ng Hòa t?i Nh?t, g?m 7 ng??i vào gi?a tháng 7/1975. ?ng ?an ph?i k? gi?y h?a khi ??n ?c "kh?ng ???c làm chính tr?".

"Kh?ng làm chính tr? là sao?"

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Fairfax Media Archives
Image caption Th? t??ng thiên t? c?a ?c, Gough Whitlam kh?ng m??n mà v?i viê?c ?ón nh??n ng??i Viê?t ch?ng C??ng t? Nam Viê?t Nam sau 1975

Ngày 21/8/1975, Th? t??ng Whitlam b? ??ng T? Do ch?t v?n, ph?i thú nh?n có 9 ng??i Vi?t b? bu?c ph?i k? gi?y h?a khi ??n ?c "kh?ng ???c làm chính tr?".

?ng Whitlam l?p lu?n r?ng chín ng??i này ??u ho?t ??ng chính tr? hay tham d? vào ho?ch ??nh chính sách th?i Vi?t Nam C?ng Hòa, nên h? có th? dùng l?nh th? ?c làm c?n c? nh?m l?t ?? chính ph? n??c Viê?t Nam c??ng s?n ?? ???c ?c c?ng nh?n.

?ng Whitlam b? ??ng ??i l?p và truy?n th?ng ph?n ??i là trái v?i truy?n th?ng t? do chính tr? t?i ?c, k? th? ng??i mi?n Nam Vi?t Nam, ?òi ?ng ph?i h?y b? gi?y h?a, ph?i xin l?i ng??i t? n?n và xin l?i c?ng chúng ?c.

Theo h?i k? Ti?n s? Nguy?n Tri?u ?an, gi?i ch?c ?c cho bi?t ?ng gi? nhi?u ch?c v? quan tr?ng d??i th?i Vi?t Nam C?ng hòa, ??u là nh?ng ch?c v? mang tính cách chính tr?, nên n?u ?ng mu?n ?i ?c ph?i k? gi?y h?a.

?ng ?an ngh? su?t ??i ?ng ch? làm c?ng ch?c cho chính ph? kh?ng h? làm chính tr?, nên ch?p nh?n k?.

Còn c?u ch? t?ch Th??ng Vi?n ?ng Tr?n v?n L?m lu?n b? d?n v?t ch? vì r?t mu?n ?oàn t? v?i gia ?ình ? ?c mà ph?i k? gi?y này.

???c bi?t, Lu?t s? L?u T??ng Quang và ngay c? ?ng ?oàn Bá Cang, c?u ??i S? Vi?t Nam C?ng Hòa t?i ?c tr??c ngày m?t n??c, c?ng b? bu?c ph?i k? gi?y h?a này.

B? r?i nh?n viên Vi?t Nam

Ngày 20/4/1975, ??i s? Geoffrey John Price g?i ?i?n tín m?t cho Th? t??ng Whitlam th?ng báo Sài Gòn ?ang th?t th? và yêu c?u cho l?nh di t?n nh?n viên tòa ??i s?, c?ng d?n ?c và c?p s? th?ng hành ??c bi?t cho nh?n viên Vi?t làm vi?c cho tòa ??i s? ?c.

Ngày 21/4/1975, Ngo?i Tr??ng ?c D?n bi?u Don Willesee ?? ngh? ?ng Whitlam c?p th? th?ng hành cho 115 ng??i Vi?t g?m nh?n viên làm vi?c cho tòa ??i s? ?c và gia ?ình nh?m tránh cho h? b? c?ng s?n tr? thù.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Fairfax Media Archives
Image caption Nh?n viên di trú Linda Young v?i hai em nh? L?u ??c Vinh (11 tu?i), và L?u ??c Huê? (5 tu?i) ? s?n bay Sydney 11/07/1977. Các em thu??c nhóm 12 ng??i Viê?t Nam dùng thuy?n v??t biên sang ?c

Nh?ng trái v?i tinh th?n nh?n ??o c?a ng??i ?c, ngày 25/4/1975, Th? t??ng Whitlam ra l?nh ?óng c?a tòa ??i s?, di t?n kh?i mi?n Nam, kh?ng c?p th?ng hành và b? l?i h?u h?t nh?ng ng??i Vi?t ?? làm vi?c cho ?c.

Theo h?i k? c?a B? tr??ng Lao ??ng và Di D?n, Clyde Cameron, Th? T??ng Whitlam c?a ??ng Lao ???ng tin r?ng ng??i Vi?t t? n?n c?ng s?n s? tr? thành nh?ng c? tri ch?ng c?ng ?ng h? ??ng T? Do ??i th?, t??ng t? nh? di d?n t? ba n??c B?c ?u sau Th? chi?n Th? Hai.

H?i sinh viên Vi?t Nam h?i ngo?i

Theo Radio Australia t? n?m 1963 các sinh viên du h?c theo ch? ??? h?c b?ng c?a ?c, g?i là h?c b?ng Colombo ?? thành l?p H?i sinh viên Vi?t Nam h?i ngo?i t?i ?c.

N?m 1974, H?i có t?i 120 h?i viên, nh?ng sau bi?n c? 30/4/1975, nh?ng ng??i h?c xong t?n mác kh?p n?i, kh?ng còn ng??i ?i h?c, H?i gi?m d?n ho?t ??ng ??n n?m 1977 chính th?c gi?i tán.

Nhi?u sinh viên Colombo sau này ?? tr? thành l?nh ??o hay thành viên sáng l?p C?ng ??ng Ng??i Vi?t T? do.

H?i ?oàn ?ng h? c?ng s?n

Ngay t? 26/2/1973 khi chính ph? Whitlam chính th?c l?p quan h? ngo?i giao v?i nhà c?m quy?n Hà N?i, m?t s? c?u sinh viên Colombo xoay sang ?ng h? c?ng s?n ch?ng l?i chính quy?n mi?n Nam.

Theo Radio Australia, ngay sau ngày 30/4/1975, Nguy?n Ph?m ?i?n, m?t c?u sinh viên Colombo sang ?c t? n?m 1962 r?i tr?n l?i, ?? ??ng ra thành l?p H?i ?oàn K?t ng??i Vi?t ? ?c.

S? ng??i theo H?i ch? ch?ng 20 trong t?ng s? t? ch?ng 500 sinh viên và c?u sinh viên.

M?t s? h?i viên khi bi?t ???c th?n nh?n ? Vi?t Nam b? ?i tù, bi?t s? th?t vi ph?m nh?n quy?n ?ang x?y ra cho h?ng tri?u ng??i mi?n Nam nên ?? b? H?i. M?t vài ng??i chuy?n sang sinh ho?t v?i C?ng ??ng ng??i Vi?t T? do.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Hanh Tran
Image caption Nhà báo Tr?n H?nh t?ng có m??t b?? phim quay lén khi v? th?m Viê?t Nam n?m 1992, chi?u trên ?ài truy?n hình ABC

N?m 1984, H?i ?oàn K?t ??i tên thành H?i Ng??i Vi?t Nam t?i ?c, ?ng ?i?n làm h?i tr??ng.

Nh?ng n?m ??u th?p niên 1990, t?i làm ch? t?ch C?ng ??ng Ng??i Vi?t T? Do t?i Canberra, ?ng ?i?n s?ng t?i ??y, ngoài ?ng ra t?i kh?ng th?y ai khác c?ng khai nh?n là h?i viên H?i này. ??n n?m 1996, H?i chính th?c gi?i tán.

C?ng sau 30/4/1975, m?t s? trí th?c thiên t? ?? thành l?p H?i ?c-Vi?t, ho?t ??ng ch? y?u trong khu?n viên ??i h?c Australian National University ? t?i Canberra và có phát hành b?n tin "Vietnam Today" b?ng Anh ng? và vài cu?c h?i th?o "Vietnam Updated".

T?i bi?t m?t s? h?i viên H?i này, trong ?ó có Giáo s? David Marr và ?ng Tr?n H?nh, sinh viên Colombo khóa 1972, c? hai ??u là ch? bút c?a "Vietnam Today".

M?c dù là ch? bút c?a "Vietnam Today", ?ng Tr?n H?nh bi?t r?t ít th?c t? ?ang x?y ra t?i Vi?t Nam.

Khi ???c Radio Australia ph?ng v?n ?ng H?nh t? nh?n là m?i ??n ??u th?p niên 1980, ?ng m?i bi?t cha c?a ?ng m?t s? quan c?p tá Qu?n l?c Vi?t Nam C?ng Hòa b? tù "c?i t?o", m? ?ng b? ?u?i ?i kinh t? m?i và các em ?ng ph?i ly tán.

N?m 1992, ?ng H?nh v? Vi?t Nam khi cha ?ng v?a ra tù. ?ng H?nh cho t?i bi?t cha ?ng r?t bu?n vì ? ?c ?ng theo c?ng s?n và r?t s? vì ? Vi?t Nam ?ng H?nh lu?n b? c?ng an dò xét.

Nh? chuy?n ?i ?ó ?ng m?i bi?t ???c ph?n nào th?c t? ?ang x?y ra t?i Vi?t Nam. ?ng H?nh khi ?y ?ang h?c cao h?c truy?n th?ng có làm m?t cu?n phim quay video v? ??i s?ng ? Vi?t Nam ?ng cho t?i bi?t "lén" mang v? ?c và ???c phát trên ?ài truy?n hình ABC.

?ng H?nh sau sang Anh làm Tr??ng ban Vi?t Ng? ?ài BBC r?i l?i v? ?c, làm Giám ??c s?n xu?t cho Radio Australia (xem bài Nhà báo Tr?n H?nh qua ??i).

C?ng kho?ng th?i gian ?ó, s? gia ?c, David Marr có cho t?i bi?t ?ng v?a t? Vi?t Nam v?, tr??c khi ?ng b??c lên máy bay, t?t c? nh?ng tài li?u và c? v? ghi chú c?a ?ng ??u b? c?ng an t?ch thu.

C?ng ??u th?p niên 1990, khi Hà N?i b?t ??u n?i l?i quan h? ngo?i giao v?i M?, nhi?u h?i viên H?i ?c Vi?t khi ?ó "v? m?ng" bi?t ???c ??ng C?ng s?n Vi?t Nam ph?n b?i ni?m tin c?a h?, H?i quy?t ??nh gi?i tán.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Nguy?n Nh?n
Image caption L? T?t c?a c??ng ??ng Viê?t t?i Melbourne ??u n?m 2020
Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Bohdan Warchomij
Image caption M??t g??ng m??t c?a c??ng ??ng Viê?t t?i ?c. Bà Carina Hoang trong vai Iris trên phim truy?n hình nhi?u k? The Heights c?a h?ng ABC (2019)

T? n?n chính tr?

Ngày 11/11/1975, Toàn quy?n John Kerr sa th?i Th? t??ng Whitlam, và ch?n l?nh t? ??i l?p Malcolm Fraser làm th? t??ng x? l? th??ng v? s?a so?n b?u c?.

Ngày 13/12/1975, Liên ??ng T? Do - Qu?c Gia th?ng c?, Th? t??ng Malcolm Fraser ??o ng??c chính sách c?a Chính ph? Whitlam cho phép các sinh viên ???c ??nh c? và ?ón nh?n ng??i Vi?t t? n?n chính tr?.

Vào ??u n?m 1976, Ti?n s? Nguy?n Tri?u ?an nh?n ???c th? c?a B? Tr??ng Di trú và S?c t?c s? v?, Michael MacKellar, th?ng báo h?y b? giao ??c "kh?ng ???c làm chính tr?".

Nh?ng dù th?t c?, ?ng Whitlam ti?p t?c gi? vai trò th? l?nh ??i l?p v?i ???ng l?i c?ng r?n quy?t ng?n c?n ng??i Vi?t t? n?n c?ng s?n ???c ??nh c? t?i ?c.

??n ngày 10/12/1977 khi Th? t??ng Fraser th?ng c? nhi?m k? hai chính sách nh?n ng??i Vi?t t? n?n m?i ph?n nào thay ??i.

M?i ??n 20-21/7/1979, sau H?i ngh? Geneva v? ng??i t? n?n ??ng D??ng, Chính ph? Fraser ??ng ? ?c s? nh?n thêm m?i n?m h?ng ch?c ngàn ng??i t? n?n.

Gi?a n?m 1982, Chính ph? Fraser ??t th?a thu?n v?i nhà c?m quy?n Hà N?i ?? ng??i Vi?t t? n?n ???c b?o l?nh gia ?ình còn k?t l?i ? Vi?t Nam.

Theo s? th?ng kê vào tháng 6/1976, có 2,427 ng??i Vi?t trên toàn n??c ?c. S? ng??i Vi?t t?i ?c t?ng ??n 60,000 ng??i vào cu?i n?m 1982 và 220,000 ng??i vào n?m 2016.

N?u tính lu?n th? h? ti?p n?i sinh ra t?i ?c s? ng??i Vi?t t? do có th? ?? lên ??n trên 300,000 ng??i.

Hai v? ?n nh?n

N? hoàng Elizabeth II và Th? t??ng Malcolm Fraser qu? ?? khai sinh c?ng ??ng ng??i Vi?t t? do.

Trong tang l? ?ng Fraser ngày 27/3/2015, t?i và h?ng tr?m ng??i Vi?t khác ?? xu?ng ???ng tr??c c?a Nhà th? Scots v?i ba bi?u ng? l?n bi?u l? t?m lòng tri ?n c?a ng??i Vi?t t? do dành cho ?ng.

?ng Nguy?n Th? Phong, c?u ch? t?ch C?ng ??ng, m?c áo dài ?en, ??i kh?n ??ng, tay ?m b?c ch?n dung c?a ?ng Fraser, hai bên là lá c? ?c và c? vàng ba s?c ?? c?a VNCH, th??ng ti?c s? ra ?i c?a v? ?n nh?n ?áng kính nh?t c?a ng??i Vi?t t? do.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Nguy?n Nh?n
Image caption Ba v? ch? t?ch C?ng ??ng d? tang l? Th? t??ng Malcolm Fraser là ?ng Nguy?n Th? Phong, ?ng Nguy?n V?n Bon và bà Nguy?n Ph??ng V?
Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Nguy?n Nh?n
Image caption C?ng ??ng Ng??i Vi?t t? do t? ch?c l? t??ng ni?m và ghi nh?n ?n ??c c? Th? t??ng Malcolm Fraser tr??c Qu?c h?i bang Victoria

Cu?c bi?u tình ???c truy?n th?ng chú ? và ??a tin: ng??i Vi?t kh?ng quên ?n ?ng Fraser, ng??i Vi?t kh?ng quên ?n n??c ?c ?? m? r?ng bàn tay c?u mang ?òan ng??i tr?n ch?y c?ng s?n tìm t? do trên ??t ?c.

Ng??i Vi?t t? do ngày nay

??ng T? Do tr??c ??y ?? sát cánh v?i mi?n Nam ch?ng l?i c?ng s?n, sau 30/4/1975 l?i ?? ra nh?ng chính sách ?ón nh?n ng??i Vi?t t? n?n c?ng s?n và gia ?ình còn k?t l?i ? Vi?t Nam.

Theo Ti?n s? Nguy?n Tri?u ?an và Ti?n s? Nguy?n V?n H?ng, ngày 10/2/1976, sau khi Th? t??ng Malcolm Fraser quy?t ??nh nh?n ng??i t? n?n chính tr?, hai ?ng và m?t s? sinh viên thành l?p H?i ?i h?u Vi?t ki?u T? do d? tính giúp chính quy?n ti?u bang Victoria ti?p ?ón ??ng bào s? qua ?c ??nh c?.

H?i ?i h?u Vi?t ki?u T? do chính là ti?n th?n c?a C?ng ??ng Ng??i Vi?t T? do t?i Victoria.

Tr?i 44 n?m, t? ngày thành l?p 10/2/1976, các Ban Ch?p Hành C?ng ??ng Ng??i Vi?t T? do t?i Victoria ??u lu?n gi? ???ng l?i ??c l?p v?i các ??ng chính tr? t?i ?c nh?ng trong t?n ?áy lòng kh?ng quên ?n Th? T??ng Malcolm Fraser, m?t ??c ?i?m ?áng ghi nh?n c?a C?ng ??ng t?i Victoria nói riêng và t?i ?c ch?u nói chung.

??y là bài vi?t ??u tiên c?a t?i trong lo?t bài 45 n?m nhìn l?i nh?ng th? thách t? b??c ban ??u thành l?p cho ??n ngày nay (1975-2020), và duy?t l?i n? l?c tr? trung hóa thành ph?n l?nh ??o h?u ti?p n?i duy trì truy?n th?ng c?a ng??i Vi?t t? do.

Bài th? hiê?n quan ?i?m và cách nhìn l?ch s? c?a riêng ?ng Nguy?n Quang Duy t? Melbourne, Australia.

Xem thêm v? Ng??i Viê?t toàn c?u:

N? nhi?p ?nh gia Ba Lan ch?p ch?n dung ng??i Viê?t

?? c? ng??i M? g?c Viê?t lên thi?u t??ng

Ng??i Viê?t 't? v?n' trong tr?i ? Nh??t?

Tin liên quan