V? N? l?n, H? ?en và nh?ng bí ?n c?a V? tr?

Other Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Other

C?u chuy?n ???c ch?p nh?n r?ng r?i là V? tr? có s? kh?i sinh, t?n t?i, r?i k?t thúc.

B?t ??u v?i V? N? l?n (Big Bang) h?i 13,8 t? n?m tr??c, khi V? tr? còn r?t nh?, nóng và ??c.

V? tr? c?a chúng ta ra ??i t? V? N? l?n?

Trong ch?a ??n m?t ph?n t? c?a m?t ph?n t? gi?y, v? tr? n? ra g?p h?n m?t t? t? l?n so v?i kích th??c ban ??u c?a nó, th?ng qua m?t ti?n trình ???c g?i là "v? tr? gi?n n?".

Bí ?n h? ?en: N?i con ng??i ph?n th?n?

S?n tìm s? s?ng bên ngoài Trái ??t

V? tr? s? diê?t vong nh? th? nào?

Ti?p ??n là "l?i thoát nh? nhàng", khi s? gi?n n? d?ng l?i.

V? tr? ti?p t?c gi?n n? và ngu?i d?n, nh?ng v?i t? l? r?t nh? so v?i t?c ?? ban ??u.

Trong 380 ngàn n?m ti?p theo ?ó, V? tr? ??c t?i m?c th?m chí ánh sáng c?ng kh?ng l?t qua - ?ó là m?t n?i t?i t?m g?m các h?t t?n t?i ? tr?ng thái plasma (ly t? th?, t?c là tình tr?ng b? ion hoá m?nh khi?n các ph?n t? hay nguyên t? t?n t?i ? d?ng h?t nh?n) siêu nóng.

Khi m?i th? cu?i cùng ngu?i d?n t?i m?c các nguyên t? hydro ??u tiên ???c hình thành, V? tr? nhanh chóng tr? nên trong tr?o.

B?c x? b?n tung toé ra m?i h??ng, và V? tr? d?n tr? thành th?c th? l?n nh?n nh? ta th?y ngày nay, v?i nh?ng v?t c?t kh?ng l? kh?ng gian tr?ng r?ng ???c ?i?m l?n các lo?i khác nhau t? h?t, b?i, cho t?i các vì sao, h? ?en, các d?i ng?n hà, b?c x?, cùng các d?ng v?t ch?t, n?ng l??ng khác.

R?t cu?c thì các kh?i v?t ch?t này s? tr?i d?t ra xa và s? t? t? bi?n m?t, theo m?t s? m? hình. V? tr? s? tr? thành m?t d?ng súp l?nh l?o, v?i các h?t photon l? loi ???c ph?n b? ??ng nh?t.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh NASA/JPL-Caltech/ESA/CXC/STScI
Image caption V? tr? mà chúng ta ?ang th?y g?m các kh?i h?t, b?i, các ng?i sao, h? ?en, d?i ng?n hà, b?c x?

?ó kh?ng ph?i là s? k?t thúc ??c bi?t k?ch tính, d?u cho ?ó là m?t s? k?t thúc ?áng hài lòng.

V? N?y l?n (Big Bounce) và các gi? thuy?t khác

Th? nh?ng n?u nh? V? N? l?n th?c s? kh?ng ph?i là s? kh?i ??u c?a t?t c? thì sao?

Có ph?i v?t ch?t t?i t?o ra v? tr??

Ng??i ngoài hành tinh nào ?ang ??i chúng ta?

Nh?ng m?i ?e d?a l?n nh?t loài ng??i ph?i ??i m?t

Có l? V? N? l?n gi?ng h?n v?i m?t "V? N?y l?n", m?t b??c ngo?t trong chu k? co và gi?n v?n ?ang di?n ra.

Ho?c nó có th? là gi?ng nh? m?t ?i?m ph?n chi?u, theo ?ó có m?t t?m g??ng ph?n chi?u hình ?nh v? tr? c?a chúng ta m? r?ng ra phía "bên kia", n?i mà ph?n v?t ch?t thay th? cho v?t ch?t, và b?n th?n th?i gian thì tr?i theo chi?u ng??c l?i.

Ho?c V? N? l?n có th? là m?t ?i?m chuy?n ti?p trong m?t v? tr? ??, ?ang và s? lu?n gi?n n? ra.

Toàn b? nh?ng gi? thuy?t này tuy n?m ngoài h?c thuy?t chính th?ng v? v? tr?, nh?ng ??u nh?n ???c h?u thu?n t? các khoa h?c gia có t?m ?nh h??ng.

Vi?c ngày càng có nhi?u các thuy?t c?nh tranh nhau nh? th? này cho th?y nay có th? ?? là lúc b? qua ? t??ng theo ?ó cho r?ng V? N? l?n ?ánh d?u s? kh?i sinh c?a v? tr? và th?i gian và v? tr? còn có th? có s? k?t thúc.

Nhi?u ? t??ng thay th? cho V? N? l?n ???c ??a ra b?i ng??i ta kh?ng hoàn toàn hài lòng v?i cách gi?i thích v? tr? gi?n n?.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh NASA
Image caption Nh?ng v?t s?o do V? N? l?n g?y ra trong m?t b?c x? vi sóng y?u tràn ng?p trong toàn b? v? tr? ?em ??n cho chúng ta m?t s? manh m?i v? vi?c V? tr? tr?ng nh? th? nào trong th?i k? ??u

"Ph?i th?a nh?n là ngay t? ban ??u ??n gi? t?i ch?a bao gi? thích thú v?i ? t??ng gi?n n?," Neil Turok, c?u giám ??c Vi?n Nghiên c?u V?t l? L? thuy?t Perimeter ? Waterloo, Canada, nói.

"H? bi?n gi?n n? ?? kh?ng có tính thuy?t ph?c," Paul Steinhardt, giáo s? khoa h?c chuyên v? l? thuy?t Albert Einstein t?i ??i h?c Princeton và là ng??i ?? xu?t ra m? hình "V? N?y l?n", nói thêm.

"T?i lu?n coi gi?n n? là m?t thuy?t r?t gi? t?o," Roger Penrose, giáo s? toán danh d? chuyên v? l? thuy?t Rouse Ball t?i ??i h?c Oxford nói.

"Nguyên do chính khi?n cho nó kh?ng ch?t ngay t? lúc m?i ???c ??a ra là b?i ?ó là ?i?u duy nh?t ng??i ta có th? ngh? ra ?? gi?i thích cái mà h? g?i là 's? b?t bi?n v? quy m? c?a các dao ??ng nhi?t B?c x? n?n Vi sóng V? tr? (Cosmic Microwave Background - 公分B)'."

公分B v?n là m?t y?u t? c?n b?n trong m?i m? hình gi? ??nh v? V? tr? k? t? khi V? tr? ???c quan sát l?n ??u tiên vào n?m 1965.

Nó là lo?i b?c x? y?u có ? m?i n?i trong V? tr? mà ta có th? quan sát ???c, t?n t?i t? th?i ?i?m l?n ??u tiên V? tr? tr? nên trong tr?o.

公分B là m?t ngu?n th?ng tin quan tr?ng cho ta bi?t V? tr? trong th?i k? ??u tr?ng th? nào.

Nó c?ng là m?t bí hi?m trêu ng??i ??i v?i các nhà v?t l?.

Trong m?i ph??ng h??ng mà các khoa h?c gia ch?a kính vi?n v?ng v? tuy?n t?i, 公分B tr?ng ??u nh? nhau, th?m chí ? c? các vùng có v? nh? ch?a bao gi? có t??ng tác v?i b?t k? m?t vùng nào khác t?i b?t k? th?i ?i?m nào trong l?ch s? 13,8 t? n?m t?n t?i c?a V? tr?.

"Nhi?t 公分B là nh? nhau, ? c? phía bên kia c?a b?u tr?i và c? ? nh?ng ph?n b?u tr?i ch?a t?ng có ti?p xúc v?i các ph?n khác," Katie Mack, nhà v? tr? h?c t?i ??i h?c Bang Nam Carolina, nói. "?? ph?i có cái gì ?ó t?ng k?t n?i v?i hai vùng ?ó c?a V? tr?. Ph?i có cái gì ?ó nói lên r?ng ph?n ?ó c?a b?u tr?i có nhi?t ?? gi?ng nh? ph?n kia c?a b?u tr?i."

Khi kh?ng có nh?ng c? ch? ?? ?ánh giá nhi?t ?? trên toàn V? tr? mà chúng ta quan sát ???c, các khoa h?c gia s? tr?ng ??i ???c ch?ng ki?n nh?ng bi?n th? l?n h?n nhi?u ? các vùng khác.

Vi?c gi?n n? ?em t?i cho chúng ta cách gi?i thích cho ?i?u ???c g?i là "v?n ?? v? tính ??ng nh?t" này.

V?i m?t giai ?o?n gi?n n? ?iên r?, V? tr? phình ra v? cùng to l?n trong m?t kho?ng th?i gian c?c nhanh, khi?n toàn V? tr? tr? nên v??t quá kh?i m?c gi?i h?n ta có th? quan sát và t??ng tác cùng.

V? tr? có th? quan sát ???c c?a chúng ta gi?n n? ra t? m?t vùng ??ng nh?t nh? bé n?m trong tình tr?ng nóng r?c nguyên thu?, t?o ra 公分B ??ng d?ng. Các vùng khác n?m bên ngoài ph?m vi chúng ta có th? quan sát ???c có th? tr?ng s? r?t khác.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Nasa/ESA
Image caption Các nhà v?t l? l? thuy?t ?ang ngày càng th?y là thuy?t gi?n n? kh?ng gi?i ?áp tho? ?áng ???c kho?ng r?ng c?a v?t ch?t và n?ng l??ng quan sát ???c trong V? tr?

"Gi?n n? có v? nh? ?? s?c thuy?t ph?c ?? h?u thu?n cho các d? li?u mà chúng ta có th? m?c ??nh ch?p nh?n," Mack nói. "?ó là ?i?u mà t?i gi?ng d?y trong các l?p h?c c?a mình. T?i lu?n nói r?ng chúng ta kh?ng bi?t ch?c ch?n là ?i?u này ?? x?y ra, nh?ng nó có v? nh? khá phù h?p v?i các d? li?u, và là ?i?u mà h?u h?t m?i ng??i th?a nh?n là nhi?u kh? n?ng x?y ra."

Nh?ng lu?n có nh?ng khi?m khuy?t ?i kèm v?i thuy?t này.

?áng chú ? là kh?ng h? có c? ch? c? th? nào kích ho?t s? gi?n n?, c?ng kh?ng có l?i gi?i thích nào kh? thi có th? ki?m ch?ng ???c v? vi?c s? k?t thúc duyên dáng c?a V? tr? s? x?y ra nh? th? nào.

M?t cách l? gi?i ???c nh?ng ng??i ?? xu?t thuy?t gi?n n? ??a ra, ?ó là các h?t t??ng t??ng (theoretical particles) ?? t?o thành m?t "cánh ??ng gi?n n?", t? ?ó d?n ??n s? gi?n n?. Sau ?ó, các h?t này ph?n r? thành các h?t mà ta th?y ???c ngày nay.

Nh?ng ngay c? khi ??a ra cách l? gi?i này thì vi?c gi?n n? l?i khi?n cho các d? ?oán ?? có cho t?i nay tr? nên kh?ng th? kh?ng ??nh ???c ?? chính xác.

L? thuy?t này nói r?ng th?i kh?ng (t?c th?i gian - kh?ng gian) h?n ?? b? v?n xo?n b?i các sóng h?p d?n nguyên thu? v?n b?n thia lia kh?p V? tr? v?i V? N? l?n.

Nh?ng trong khi m?t s? lo?i sóng h?p d?n ?? ???c phát hi?n ra thì kh?ng h? có sóng h?p d?n nguyên thu? nào ???c tìm th?y cho ??n nay ?? c?ng c? cho thuy?t này.

V?t l? l??ng t? c?ng bu?c các thuy?t v? gi?n n? r?i vào l?nh ??a r?t r?i r?m.

Các bi?n thiên l??ng t? ???c d? ?oán là nguyên nh?n g?y ra gi?n n? khi?n kh?ng gian v? ra thành v? s? các m?nh mang nh?ng thu?c tính v? cùng khác nhau - m?t "?a v? tr?" trong ?ó b?t k? ?i?u gì ta có th? t??ng t??ng ???c c?ng ??u có th? x?y ra.

"Thuy?t này là hoàn toàn l? m?," Steinhardt nói. "Nó ch? nói r?ng V? tr? mà ta quan sát ???c có th? là nh? th? này ho?c gi?ng nh? b?t k? th? gì ta có th? t??ng t??ng ra, tu? thu?c vào vi?c chúng ta ? ??u trong h? ?a v? tr? ?ó. Kh?ng lo?i tr? ?i?u ?ó có th? nh?n th?c ???c v? m?t v?t l?."

Steinhardt, m?t trong các ki?n trúc s? ban ??u c?a h?c thuy?t gi?n n?, cu?i cùng ?? chán ngán v?i vi?c kh?ng th? ??a ra d? ?oán c?ng nh? kh?ng th? ki?m tra tính chính xác c?a nó.

"Chúng ta có th?c s? c?n ph?i t??ng t??ng r?ng có s? t?n t?i c?a v? s? nh?ng v? tr? h?n lo?n mà chúng ta ch?a bao gi? nhìn th?y và s? kh?ng bao gi? nhìn th?y, ch? ?? gi?i thích cho m?t V? tr? ??n gi?n và khá là m?n mà chúng ta th?c s? ?ang quan sát?" ?ng ??t c?u h?i. "T?i cho là kh?ng. Chúng ta ph?i tìm ra m?t ? t??ng hay h?n th?."

V?n ?? có th? n?m ? chính b?n th?n V? N? l?n, và ? ? t??ng theo ?ó cho r?ng ?? có s? b?t ??u c?a kh?ng gian và th?i gian.

Thuy?t "V? N?y l?n" ??ng ? v?i b?c tranh V? N? l?n v? m?t v? tr? c?c nóng, ??c h?i 13,8 t? n?m tr??c b?t ??u gi?n n? ra và ngu?i d?n. Nh?ng thay vì coi ?ó là s? kh?i sinh c?a th?i gian và kh?ng gian, thuy?t này coi ?ó m?t th?i kh?c chuy?n ??i t? giai ?o?n kh?ng gian co l?i tr??c ?ó.

V?i m?t cú n?y thay vì là cú n?, Steinhardt nói, các ph?n cách xa nhau trong v? tr? s? có ?? th?i gian ?? t??ng tác v?i nhau và t?o thành m?t v? tr? ??n nh?t, tr?n tru, trong ?ó các ngu?n b?c x? 公分B có c? h?i ?? tr?i ??u ra.

Trên th?c t?, có th? là th?i gian ?ó ?? và ?ang t?n t?i v?nh vi?n.

"Và n?u nh? m?t cú n?y x?y ra trong quá kh?, thì t?i sao l?i kh?ng có nhi?u cú n?y?" Steinhardt nói. "Trong tr??ng h?p ?ó, có v? h?p l? khi nói r?ng trong t??ng lai chúng ta s? có m?t cú. V? tr? gi?n n? c?a chúng ta có th? s? b?t ??u co l?i, tr? v? tr?ng thái ??c và b?t ??u l?i chu k? n?y."

Steinhardt và Turok h?p tác v?i nhau trong m?t s? phiên b?n ??u c?a m? hình Cú N?y l?n, trong ?ó V? tr? co l?i t?i m?t kích c? nh? xíu mà v?t l? l??ng t? chi?m l?y quy?n ki?m soát t? v?t l? c? ?i?n, khi?n cho các d? ?oán tr? nên kh?ng ch?c ch?n.

Nh?ng g?n ??y h?n, m?t c?ng tác viên khác c?a Steinhardt là Anna Ijjas ?? phát tri?n m?t m? hình trong ?ó V? tr? kh?ng bao gi? nh? t?i m?c v?t l? l??ng t? có th? chi?m v? trí th?ng tr?.

"?ó là m?t ? t??ng c? h? khá là t? nh?t, lu?n ???c m? t? b?ng các ph??ng trình kinh ?i?n," Steinhardt nói. "Thuy?t gi?n n? nói có m?t h? ?a v? tr?, trong ?ó có v? s? các cách ?? V? tr? xu?t hi?n, và chúng ta ch? tình c? s?ng trong m?t v? tr? b?ng ph?ng và tr?n tru. ?i?u ?ó tuy là có th? nh?ng r?t khó có kh? n?ng x?y ra. M? hình V? N?y l?n thì xác ??nh r?ng ??y chính là cách V? tr? xu?t hi?n."

Thuy?t V? tr? G??ng

Neil Turok c?ng ?? khám phá m?t l?i ?i khác ?? ??a ra m?t gi? ??nh ??n gi?n h?n so v?i thuy?t gi?n n?, ?ó là thuy?t "V? tr? G??ng" (hay còn g?i là G??ng T?i).

Thuy?t này d? ?oán r?ng có s? t?n t?i c?a m?t v? tr? khác, trong ?ó ph?n v?t ch?t chi?m ?u th? nh?ng ch?u s? ki?m soát b?i các ??nh lu?t v?t l? gi?ng nh? trong v? tr? c?a chúng ta. V? tr? ?ó ?ang gi?n n? r?ng ra v? phía bên kia c?a V? N? l?n - m?t ki?u mà ta có th? g?i là "ph?n v? tr?".

"T?i l?y ra m?t th? t? các k?t qu? quan sát trong th?i gian 30 n?m qua, ?ó là V? tr? th?c ra là ??n gi?n t?i kh?ng ng?," ?ng nói. "? quy m? r?ng l?n thì nó kh?ng h? h?n lo?n. Kh?ng h? có s? ng?u nhiên. Nó c?c k? tu?n th? tr?t t? và quy t?c, và ch? c?n vài con s? ?? m? t? m?i th?."

V?i suy ngh? này, Turok th?y r?ng thuy?t v? m?t h? ?a v? tr?, v?i các chi?u l?n h?n, ho?c các h?t m?i s? kh?ng giúp gi?i thích ???c nh?ng gì chúng ta nhìn th?y ???c trong V? tr?.

V? tr? G??ng thì có - và c?ng có th? gi?i ?áp ???c m?t trong nh?ng ?i?u bí hi?m l?n c?a V? tr?.

N?u nh? ta c?ng toàn b? các tr?ng l??ng ?? bi?t trong m?t d?i ng?n hà - các ng?i sao, tinh v?n, các h? ?en, v.v... - thì t?ng tr?ng l??ng s? kh?ng t?o ?? l?c h?p d?n ?? gi?i thích s? chuy?n ??ng bên trong và gi?a các d?i ng?n hà.

Ph?n còn l?i có v? nh? ???c làm t? th? gì ?ó mà ta hi?n nay kh?ng th? nhìn th?y - v?t ch?t t?i. Th? bí hi?m này chi?m kho?ng 85百分比 t?ng v?t ch?t trong v? tr?.

M? hình V? tr? G??ng d? ?oán r?ng V? N? l?n t?o ra m?t lo?i h?t ???c bi?t ??n v?i tên g?i "neutrino xoay chi?u bên ph?i".

Các nhà v?t l? chuyên v? nghiên c?u h?t v?n ch?a tr?c ti?p nhìn th?y b?t k? h?t nào nh? v?y, nh?ng h? khá tin t??ng vào s? t?n t?i c?a chúng.

Và chính là các h?t này ?? t?o thành v?t ch?t t?i, theo nh?ng ng??i ?ng h? thuy?t V? tr? G??ng.

"??y là h?t duy nh?t trong danh m?c ?ó (danh m?c các lo?i h?t ???c nên trong M? hình Chu?n) có hai thu?c tính c?n thi?t mà chúng ta v?n ch?a tr?c ti?p quan sát ???c, và nó t?n t?i ?n ??nh," Latham Boyle, m?t g??ng m?t hàng ??u trong vi?c ?? xu?t thuy?t V? tr? G??ng, ??ng th?i là ??ng nghi?p c?a Turok t?i Vi?n Perimeter, nói.

Thuy?t V? tr? h?c Tu?n hoàn Chu k?

Có l? tình hu?ng thách th?c nh?t ??i v?i thuy?t V? N? l?n và s? gi?n n? c?a V? tr? là thuy?t "V? tr? h?c Tu?n hoàn Chu k?" (Conformal Cyclic Cosmology - CCC).

Gi?ng nh? V? N?y l?n, nó liên quan t?i m?t v? tr? t?n t?i v?nh vi?n. Nh?ng trong CCC, nó kh?ng bao gi? tr?i qua m?t giai ?o?n thu nh? - nó ch? lu?n gi?n n? l?n ra.

"Quan ?i?m c?a t?i là V? N? l?n kh?ng ph?i là s? kh?i sinh," Penrose nói. "B?c tranh toàn c?nh mà chúng ta bi?t ngày nay, toàn b? l?ch s? c?a V? tr?, là ?i?u mà t?i g?i là m?t 'niên k?' trong m?t lo?t n?i ti?p các niên k?."

M? hình mà Penrose ??a ra d? ?oán r?ng h?u h?t v?t ch?t trong V? tr? r?t cu?c s? b? hút vào nh?ng h? ?en kh?ng l?.

Do V? tr? gi?n n? ra và ngu?n t?i m?c g?n 0 ?? C, các h? ?en ?ó s? "s?i sùng s?c" th?ng qua m?t hi?n t??ng ???c g?i là B?c x? Hawking.

"Ta ph?i ngh? t?i các con s? th?i gian c?c nhi?u n?m, m?t googol, t?c là 10 lu? th?a 100, hay vi?t ra thì s? là con s? v?i ch? s? 1 ??ng tr??c và 100 ch? s? 0 phía sau," Penrose nói. "?ó là s? n?m ?? cho nh?ng th? th?c s? l?n cu?i cùng b?c h?i ?i. Và khi ?ó ta có m?t v? tr? v?i ch? y?u là các h?t photon (t?c là các h?t ánh sáng) th?ng tr?."

Penrose nói r?ng t?i ?i?m này, V? tr? b?t ??u tr?ng r?t gi?ng nh? th? nó trong th?i ?i?m kh?i sinh.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh NASA/JPL-Caltech
Image caption V? tr? h?c Tu?n hoàn Phù h?p d? ?oán r?ng h?u h?t V? tr? s? b? hút vào nh?ng h? ?en kh?ng l? r?i sau ?ó b? b?c h?i

M?t trong nh?ng d? ?oán mà CCC ??a ra là có th? có h? s? v? niên k? tr??c trong b?c x? n?n vi sóng v? tr?, ?i?u g?y c?m h?ng cho các khoa h?c gia t?o m? hình v? s? gi?n n? c?a v? tr?.

Khi các h? ?en siêu l?n va ch?m vào nhau, s? va ch?m này g?y tác ??ng d?n ??n vi?c phóng thích ra m?t l??ng n?ng l??ng kh?ng l? d??i d?ng các h?t photon t?n s? th?p.

C? hai hi?n t??ng này ??u c?c m?nh, Penrose nói, khi?n chúng có th? "n? bùng sang phía bên kia" c?a s? chuy?n ??i t? m?t niên k? này sang m?t niên k? khác, mà m?i niên k? ??u ?? l?i "d?u ?n" riêng g?n vào 公分B, gi?ng nh? ti?ng v?ng t? quá kh?.

Penrose g?i các hình m?u còn l?i sau khi các h? ?en b?c h?i ?i m?t là các "?i?m Hawking".

Trong 380 ngàn n?m ??u tiên c?a niên k? hi?n nay, nh?ng th? này kh?ng gì khác h?n là nh?ng ch?m nh? xíu gi?a v?n v?t, nh?ng do V? tr? gi?n n? r?ng ra, chúng tr?ng gi?ng nh? các "v?t b?n" trên b?u tr?i.

Penrose ?? h?p tác v?i các nhà v? tr? h?c Ba Lan, Hàn Qu?c và Armenia ?? xem li?u các hình m?u này th?c ra có th? ???c tìm th?y hay kh?ng, b?ng cách so sánh các ph??ng pháp ?o l??ng c?a 公分B v?i hàng ngàn các hình m?u ng?u nhiên.

"K?t lu?n mà chúng t?i ??a ra, ?ó là chúng t?i th?y nh?ng ?i?m này trên b?u tr?i, v?i ?? t? tin là 99,98百分比," Penrose nói.

Th? gi?i các nhà v?t l? tuy nhiên h?u nh? cho ??n nay v?n t? ra hoài nghi v?i k?t qu? này, và ?? ch? có r?t ít m?i quan t?m trong s? các nhà v? tr? h?c trong vi?c th?m chí là th? m? ph?ng ph?n tích c?a Penrose.

Chúng ta khó có kh? n?ng quan sát ???c tr?c ti?p nh?ng gì di?n ra trong nh?ng th?i kh?c ??u tiên sau khi x?y ra V? N? l?n, ch? ??ng nói là nh?ng th?i kh?c tr??c ?ó.

L?p plasma siêu nóng m? ??c t?n t?i trong nh?ng th?i kh?c ban ??u ?ó nhi?u kh? n?ng s? v?nh vi?n che l?p t?m nhìn c?a chúng ta.

Nh?ng có nh?ng hi?n t??ng khác có th? quan sát ???c, ch?ng h?n nh? các sóng h?p d?n nguyên thu?, các h? ?en nguyên thu?, các h?t neutrino chuy?n ??ng theo chi?u bên ph?i, là nh?ng th? có th? ?em ??n cho chúng ta m?t s? manh m?i v? vi?c h?c thuy?t nào v? v? tr? c?a chúng ta là chính xác.

"Khi chúng ta phát tri?n các h?c thuy?t m?i và các m? hình m?i v? v? tr?, nh?ng th? ?ó s? ?em l?i cho chúng ta nh?ng d? ?oán thú v? v? nh?ng ?i?u mà ta có th? tìm ki?m," Mack nói.

"Ni?m hy v?ng kh?ng nh?t thi?t ph?i là chúng ta s? nhìn th?y tr?c ti?p s? kh?i sinh, mà là th?ng qua m?t s? cách ?i ???ng vòng, ta s? hi?u r? h?n v? b?n th?n c?u trúc v?t l? c?a nó."

Cho t?i khi ?ó thì c?u chuy?n v? v? tr? c?a chúng ta, v? s? kh?i sinh và v? vi?c li?u r?i có ??n m?t ngày nó ?i ??n ?o?n k?t thúc hay kh?ng, s? v?n là ch? ?? c?n bàn lu?n.

Bài ti?ng Anh ?? ??ng trên BBC Future.

Ch? ?? liên quan

Tin liên quan