Ai là b?nh nh?n ??u tiên c?a d?ch cúm Covid-19

Other Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Other

Các tr??ng h?p nhi?m virus corona gia t?ng ? Trung Qu?c và trên toàn th? gi?i, ng??i ta m? cu?c s?n lùng ?? xác ??nh 'b?nh nh?n s? 0'.

Nh?ng vi?c có th? ch? ?ích danh ng??i kh?i phát ra d?ch b?nh li?u có l?i b?t c?p h?i?

Lo?i thu?c bi?n con ng??i thành k? sát nh?n

Nh?n lo?i s? kh?ng tránh kh?i ??i d?ch cúm ch?t chóc?

Cúm T?y Ban Nha 1918 gi?t hàng triê?u ng??i b?t k? giàu nghèo

Gi?i ch?c Trung Qu?c và các chuyên gia ?ang tranh c?i v? ngu?n g?c c?a s? bùng phát d?ch virus corona ?ang di?n ra.

C? th? h?n, ng??i ta tranh c?i xem ai là "b?nh nh?n s? 0" c?a tr?n d?ch này.

Còn ???c g?i là tr??ng h?p ??u h? (index case), b?nh nh?n s? 0 là thu?t ng? dùng ?? m? t? ng??i ??u tiên b? nhi?m b?nh do virus ho?c vi khu?n g?y ra trong m?t tr?n d?ch.

Nh?ng ti?n b? trong ph?n tích di truy?n hi?n nay có th? truy tìm l?i dòng gi?ng ch?ng lo?i c?a virus g?y b?nh th?ng qua nh?ng ng??i b? nhi?m.

K?t h?p v?i các nghiên c?u d?ch t?, các nhà khoa h?c có th? ch? ra ???c ?ích danh các cá nh?n có th? là nh?ng ng??i ??u tiên b?t ??u làm l?y lan và t? ?ó kh?i phát l?y nhi?m d?ch b?nh t? ng??i sang ng??i.

Xác ??nh b?nh nh?n ??u tiên

Vi?c xác ??nh b?nh nh?n ??u tiên là ai có th? giúp tr? l?i các c?u h?i quan tr?ng v? cách th?c, th?i ?i?m và nguyên nh?n g?y ra d?ch b?nh. Nh?ng ?i?u này có th? giúp ng?n ch?n l?y nhi?m cho nhi?u ng??i ti?p theo t?i th?i ?i?m ?ang x?y ra d?ch ho?c các ??t bùng phát d?ch trong t??ng lai.

R?t cu?c chúng ta có bi?t ai là "b?nh nh?n s? 0" trong d?ch cúm virus corona Covid-19 b?t ??u ? Trung Qu?c kh?ng?

C?u tr? l?i ng?n g?n là "kh?ng".

Chính quy?n Trung Qu?c ban ??u báo cáo r?ng tr??ng h?p nhi?m virus corona ??u tiên là vào ngày 31/12/2019 và nhi?u ca b?nh ??u tiên có tri?u ch?ng gi?ng viêm ph?i nhi?m trùng ?? ngay l?p t?c ???c quy v? ??u m?i xu?t phát t? ch? chuyên bán h?i s?n và ??ng v?t hoang d? ? thành ph? V? Hán, thu?c t?nh H? B?c.

Khu v?c này ???c xác ??nh là t?m d?ch, v?i g?n 82百分比 trong s? h?n 75.000 ca nhi?m ???c ghi nh?n cho ??n ngày 23/2/2020 t?i Trung Qu?c và trên toàn c?u ???c cho là xu?t phát t? ??y, theo s? li?u th?ng kê c?a tr??ng ??i h?c n?i ti?ng c?a M? mang tên Johns Hopkins.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Getty Images
Image caption Ch? bán bu?n h?i s?n Hoa Nam ???c cho là có liên quan ??n các ca nhi?m virus corona s?m nh?t và ?? nhanh chóng b? ?ình ch? ho?t ??ng b?i chính quy?n

Tuy nhiên, m?t c?ng trình c?a các nhà nghiên c?u Trung Qu?c ???c c?ng b? trên t?p chí y khoa Lancet nói r?ng ng??i ??u tiên ???c ch?n ?oán m?c Covid-19 là vào ngày 1/12/2019 (s?m h?n nhi?u so v?i c?ng b? chính th?c) và ng??i này "kh?ng dính dáng" ??n ch? bán bu?n h?i s?n Hoa Nam.

Virus corona và tác ???ng kh?ng ho?ng toàn c?u

Cu??c chi?n ch?ng mu?i ? v??ng qu?c Ph??t giáo

Ch?t ??c ch?t ng??i trong th?c ?n hàng ngày

Bà Ng? V?n Quyên (Wu Wenjuan), bác s? cao c?p c?a B?nh vi?n Kim Ng?n ?àm (Jinyintan) ? V? Hán và là m?t trong nh?ng tác gi? c?a nghiên c?u, nói v?i Ban BBC Ti?ng Trung r?ng b?nh nh?n ?ó là m?t ng??i ?àn ?ng l?n tu?i m?c b?nh Alzheimer.

"?ng ?y (b?nh nh?n ?ó) s?ng cách ch? h?i s?n ??n b?n ho?c n?m tr?m xe bu?t, và vì ?ang b? b?nh nên h?u nh? ?ng ?y ch? loanh quanh trong nhà, kh?ng ?i ra ngoài," bác s? Ng? V?n Quyên nói.

Bà c?ng nói r?ng sau ?ó vài ngày, ba ng??i khác có các tri?u ch?ng b?nh - hai trong s? ?ó c?ng kh?ng h? ??n ch? h?i s?n Hoa Nam.

Tuy nhiên, các nhà nghiên c?u c?ng tìm ra r?ng 27 trong s? 41 b?nh nh?n nh?p vi?n trong giai ?o?n ??u c?a d?ch b?nh "có ??n ch? Hoa Nam".

Gi? thuy?t cho r?ng d?ch b?nh b?t ??u phát sinh ? ch? này và có th? ?? b? l?y truy?n t? m?t con v?t hoang d? còn s?ng sang v?t ch? là ng??i tr??c khi l?y lan t? ng??i sang ng??i v?n ???c coi là có kh? n?ng thuy?t ph?c nh?t, theo T? ch?c Y t? Th? gi?i (WHO).

Các 'bê?nh nh?n s? 0' n?i ti?ng trong l?ch s?

Li?u r?ng ch? m?t ng??i th?i có th? th?c s? làm bùng phát c? m?t ? d?ch l?n hay kh?ng.

Tr?n d?ch Ebola bùng phát t? 2014 ??n 2016 ? T?y Phi là v? l?n nh?t k? t? khi virus g?y b?nh ???c phát hi?n l?n ??u tiên vào n?m 1976. Virus này ?? gi?t ch?t h?n 11.000 ng??i và trên 28.000 ng??i b? l?y nhi?m, theo WHO.

??t d?ch ?ó kéo dài h?n hai n?m và xu?t hi?n ? 10 qu?c gia, ch? y?u ? Ch?u Phi nh?ng c?ng có nh?ng ca b?nh ???c báo cáo ? M?, T?y Ban Nha, Anh Qu?c và ?.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Getty Images
Image caption D?ch Ebola bùng phát kh?p T?y Phi ?? truy v? b?nh nh?n ??u tiên là m?t c?u bé ? Guinea, ???c cho là b? nhi?m virus t? d?

Các nhà khoa h?c ?? k?t lu?n r?ng s? bùng phát c?a m?t bi?n th? Ebola m?i kh?i ngu?n t? ch? m?t b?nh nh?n - là c?u bé Guinea 2 tu?i - ng??i có th? ?? b? nhi?m b?nh khi ch?i trong m?t h?c c?y n?i có ?àn d?i sinh s?ng.

H? ?? tìm ra m?i liên h? t? m?t ??t nghiên c?u th?c ??a t?i n?i c?u bé ???c nu?i n?ng, làng Meliandou, thu th?p m?u b?nh ph?m và trò chuy?n v?i ng??i d?n ??a ph??ng ?? tìm hi?u thêm v? ngu?n g?c c?a d?ch Ebola tr??c khi c?ng b? k?t qu? tìm ki?m.

Nh?ng có l? "b?nh nh?n s? 0" n?i ti?ng nh?t ph?i là c? Mary Mallon, ng??i có bi?t danh 'Mary th??ng hàn' vì ?? g?y ra d?ch s?t th??ng hàn ? New York vào n?m 1906.

Xu?t th?n t? Ireland, Mallon di c? sang M? và kh?i ??u b?ng c?ng vi?c ??u b?p ? các gia ?ình giàu có.

Sau khi phát hi?n m?t s? nhóm các ca b?nh th??ng hàn trong các gia ?ình giàu có ? New York, các bác s? truy tìm ngu?n g?c d?ch t?i c? Mallon. B?t c? n?i nào c? làm vi?c, các thành viên trong gia ?ình ??u có ng??i b? s?t th??ng hàn.

Các bác s? g?i c? là ng??i kho? m?nh mang m?m b?nh - m?t ng??i b? nhi?m b?nh nh?ng ít bi?u hi?n ho?c kh?ng có bi?u hi?n tri?u ch?ng c?a b?nh, ?i?u ?ó có ngh?a là h? d? dàng v? tình ti?p t?c l?y nhi?m cho nhi?u ng??i khác mà kh?ng ai bi?t.

Hi?n nay ngày càng có nhi?u b?ng ch?ng cho th?y m?t s? ng??i có kh? n?ng g?y l?y nhi?m virus cao h?n so v?i nh?ng ng??i khá, và Mallon là m?t trong nh?ng tr??ng h?p ???c ghi nh?n s?m nh?t v? m?t ng??i có kh? n?ng "siêu phát tán".

Vào th?i ?i?m ?ó, có ??n vài ngàn ng??i New York hàng n?m m?c b?nh th??ng hàn v?i t? l? t? vong là 10百分比.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Getty Images
Image caption Mary Mallon có bi?t danh là 'Mary th??ng hàn' sau khi c? b? phát hi?n g?y d?ch th??ng hàn cho m?t s? gia ?ình giàu có ? New York

Song thu?t ng? "b?nh nh?n s? 0" th??ng ???c g?n v?i ám ch? t?i l?i và s? k? th?.

Nhi?u chuyên gia y t? ph?n ??i vi?c ch? ?ích danh ng??i b?nh ??u tiên c?a m?t tr?n d?ch, vì s? r?ng ?i?u ?ó có th? d?n ??n nh?ng th?ng tin sai l?ch v? c?n b?nh ho?c th?m chí lên án k?t t?i ng??i b?nh ??u tiên.

M?t ví d? ??y tai ti?ng là v? ng??i ?àn ?ng b? xác ??nh nh?m thành "b?nh nh?n s? 0" c?a b?nh Aids.

Gaetan Dugas, ti?p viên hàng kh?ng ??ng tính ng??i Canada, là m?t trong nh?ng b?nh nh?n b? coi là x?u xa t?i l?i nh?t trong l?ch s?.

Anh b? ?? l?i vì ?? l?y truy?n HIV sang M? trong th?p niên 1980. Nh?ng sau ?ó ba th?p k?, các nhà khoa h?c ti?t l? r?ng anh kh?ng th? là ca b?nh ??u tiên - m?t nghiên c?u n?m 2016 cho th?y virus ?? l?y lan t? vùng Caribbean sang M? t? ??u th?p niên 1970.

?i?u k? l? là thu?t ng? b?nh nh?n s? 0 ?? tình c? ???c t?o ra trong th?i ?i?m có n?n d?ch HIV.

Trong quá trình ?i?u tra s? l?y lan c?a c?n b?nh Aids ? Los Angeles và San Francisco vào ??u th?p niên 1980, các nhà nghiên c?u t? Trung t?m Ki?m soát và Phòng ng?a D?ch b?nh M? (Centers for Disease Control and Prevention - CDC) ?? s? d?ng ch? cái "O" ?? ch? tr??ng h?p b?nh nh?n là ng??i "? bên ngoài ti?u bang California".

Các nhà nghiên c?u khác thì l?i hi?u sai ch? cái "O" thành ch? s? 0 - và th? là khái ni?m "b?nh nh?n s? 0" ra ??i.

Bài ti?ng Anh ?? ??ng trên BBC Future.

Ch? ?? liên quan

Tin liên quan