T?i sao loài ng?a v?n l?i có s?c

Other Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Other

Vào tháng 2/2019, t?i m?t tr?i nu?i ng?a ? Anh, m?t thí nghi?m thú v? ?? di?n ra.

M?t nhóm các nhà sinh v?t h?c ti?n hóa t? ??i h?c California, Davis và các c?ng tác viên ? Anh, ?? ?i?u tra l? do t?i sao ng?a v?n có s?c.

Thú hoang, n?n nh?n c?a 'tai n?n giao th?ng' ? ?c

Nh?ng loài v?t b? thói mê tín ?e d?a

Cá h?i, 'vua các loài cá' ? ch?u ?u

Nh?n danh khoa h?c, h? khoác áo s?c ng?a v?n cho nhi?u con ng?a nhà t?i tr?i ng?a Hill và nghiên c?u chúng bên c?nh nh?ng con ng?a v?n th?t.

Ng?a ?en s?c tr?ng?

Ch? tr?i Terri Hill nu?i m?t ?àn ng?a v?n mà bà ?? mua ???c t? các s? thú trên kh?p n??c Anh - m?t b? s?u t?p b?t ngu?n t? ni?m ?am mê c?a bà ??i v?i vi?c b?o t?n các loài ng?a hoang.

Duy trì ?àn ng?a, ???c nu?i trên m?t b?i c? r?ng hai m?u có ?? h? cát và v??n rau, là cách duy trì ?àn gi?ng cho các s? thú, và vì v?y giúp b?o v? các con v?t tr??c s? tuy?t ch?ng trong t??ng lai.

??i v?i Tim Caro, m?t nhà sinh thái h?c c?a ??i h?c St Andrew, ng??i ?? nghiên c?u s?c ng?a v?n trong g?n hai th?p k?, nh?ng con ng?a v?n t??ng ??i thu?n hóa ? tr?i này ?? ?em ??n c? h?i hi?m có ?? ??ng g?n chúng trong vài mét và quan sát chúng.

"M?i ng??i ?? nói v? s?c ng?a v?n t? h?n m?t tr?m n?m qua, v?n ?? th?c s? ch? còn n?m ? ch? c?n ti?n hành thí nghi?m và ph?n tích r? ràng ?? hi?u v?n ?? r? h?n," ?ng nói.

Làm th? nào và t?i sao ng?a v?n ti?n hóa ?? trên ng??i có s?c ?en tr?ng là nh?ng c?u h?i ?? th? thách các nhà khoa h?c trong h?n m?t th? k?.

Các nhà khoa h?c ?? ??a ra ít nh?t 18 l? do t?i sao, t? ?? ng?y trang hay c?nh báo, cho ??n nh?ng gi?i thích sáng t?o h?n nh? là d?u hi?u ??c tr?ng ?? giúp nh?n di?n t?ng con nh? d?u v?n tay c?a con ng??i.

Nh?ng trong su?t m?t th?i gian dài, các gi? thuy?t m?i ???c ??a ra mà kh?ng ???c tr?i qua các ki?m nghi?m nghiêm ng?t.

Ng?a v?n, cùng v?i ng?a và l?a, ??u thu?c chi h? ng?a.

Ba loài ng?a v?n còn s?ng trên kh?p ??ng và nam ch?u Phi v?i b? l?ng s?m màu xen l?n v?i nh?ng s?c l?ng tr?ng kh?ng có s?c t? là nh?ng con ng?a duy nh?t có s?c.

Ki?u s?c và m?c ?? s?c có s? khác bi?t gi?a các loài c?ng nh? gi?a các v? trí ??a l?.

Nh?ng khác bi?t v? s?c, c?ng v?i nh?ng thách th?c mà ng?a v?n ph?i ??i m?t trong m?i tr??ng c?a chúng, ?? làm kim ch? nam cho s? hi?u bi?t c?a chúng ta v? cách th?c s?c có tác d?ng.

Tuy các nhà khoa h?c v?n tranh lu?n v? ngu?n g?c và ch?c n?ng chính xác c?a s?c ng?a v?n, nh?ng nh?ng n? l?c g?n ??y c?a h? t?p trung nhi?u h?n vào ba gi? thuy?t: giúp kh?i b? ru?i hút máu, giúp ?i?u ch?nh th?n nhi?t và b?o v? ng?a v?n tr??c ??ng v?t ?n th?t.

Ru?i hút máu

Ru?i c?n và hút máu là m?i ?e d?a ph? bi?n ??i v?i ??ng v?t ? Ch?u Phi.

Ru?i tr?u và ru?i tsetse c?ng là v?t trung gian truy?n b?nh nh? b?nh ng?, b?nh ng?a ch?u Phi và b?nh cúm ng?a v?n có kh? n?ng g?y t? vong cho ng?a.

B? l?ng m?ng c?a ng?a v?n kh?ng c?n tr? m?y ??i v?i ru?i hút máu. Nh?ng k?t qu? các ph?n tích v? th?c ?n c?a ru?i tsetse cho th?y chúng kh?ng h? có v?t tích gì v? máu ng?a v?n.

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Getty Images

G?n m?t th? k? nay, các b?ng ch?ng giai tho?i và thí nghi?m v?i các m? hình v? tri v? giác ?? nhi?u l?n cho th?y ru?i có xu h??ng kh?ng ??u trên trên c? th? có s?c.

B?ng ch?ng quy m? l?n có ???c trong m?t nghiên c?u vào n?m 2014 c?a Caro và các ??ng nghi?p.

Chuyê?n v? ???i ??i, 'bà con' c?a con ng??i

Nh?ng 'qu? bóng' trong th? gi?i ??ng v?t

B?c C?c b?c cháy: Tai h?a ??i v?i khí h?u toàn c?u

H? ?? thu th?p các d? li?u v? th?i ti?t, s? hi?n di?n c?a s? t? và quy m? ?àn ng?a v?n và so sánh các y?u t? này v?i các s?c c?a nh?ng con ng?a v?n s?ng trong khu v?c.

Các s?c v?n ???c nhìn th?y r? r?t h?n trong m?i tr??ng thu?n l?i cho ru?i tr?u sinh tr??ng, theo Caro.

"Nghiên c?u n?m 2014 th?c s? ?? cho th?y có ?i?u gì ?ó r?t ?áng chú ?," Caro nói. "Chúng t?i hoàn toàn kh?ng tìm th?y b?ng ch?ng nào cho các gi? thi?t khác."

Nghiên c?u t?i tr?i ng?a Hill ??u n?m 2019 ?? làm sáng t? thêm cho nh?ng phát hi?n c?a nhóm Caro.

H? quan sát nh?ng con ru?i tr?u xung quanh ng?a v?n và ng?a; m?t s? con ng?a ???c khoác lên l?p ngoài màu ?en, tr?ng ho?c s?c.

S? l??ng nh?ng con ru?i tr?u l??n quanh ng?a v?n và ng?a là t??ng ???ng, nh?ng s? ru?i tr?u ??u lên ng?a v?n ho?c ng?a ???c ph? l?p áo s?c là ít h?n nhi?u.

Nh?ng con ru?i s? c? g?ng h? cánh trên b? m?t s?c, nh?ng sau ?ó chúng kh?ng th? gi?m t?c nh? chúng th??ng làm khi ti?p c?n b? m?t kh?ng s?c, và b?t ra. "Có v? nh? chúng kh?ng th? xem b? m?t ?en tr?ng là n?i có th? ??u," Caro gi?i thích.

Caro nói r?ng nhóm nghiên c?u c?a ?ng ?ang làm vi?c v?i 'r?t nhi?u d? li?u ch?a ???c c?ng b?' t? các video v? nh?ng con ru?i tr?u ?ang ??n g?n các h?a ti?t b? ngoài khác nhau ?? tìm hi?u cách s?c g?y r?i cho vi?c h? cánh c?a ru?i.

T?i ??i h?c Princeton, nhà sinh v?t h?c ti?n hóa Daniel Rubenstein và các c?ng tác viên c?a ?ng ?ang gi?i quy?t c?u h?i này b?ng cách s? d?ng 'kh? n?ng nhìn c?a ru?i trong th?c t? ?o'.

Giúp h? th?n nhi?t

Tuy nhiên, các nhà nghiên c?u ng?a v?n khác, nh? k? thu?t viên phòng thí nghi?m ??ng v?t ?? ngh? h?u Alison Cobb và nhà ??ng v?t h?c Stephen Cobb ? Oxford, kh?ng tin vào cách l? gi?i là nh?m ng?n ch?n ru?i.

H? tin r?ng s?c ng?a v?n h? tr? ch? y?u trong ?i?u ch?nh nhi?t.

Trong khi Alison ??ng ? v?i phát hi?n c?a Caro, bà cho r?ng vi?c các con ru?i hút máu 'd??ng nh? kh?ng ph?i là ?i?u quan tr?ng l?m' ?? thúc ??y s? ti?n hóa thành s?c ng?a v?n.

"M?i con ng?a v?n ??u ph?i tránh ?? b? nóng và ru?i hút máu xu?t hi?n ? m?t s? n?i nh?t ??nh và vào nh?ng th?i ?i?m nh?t ??nh trong n?m, nh?ng kh?ng th? nào chúng là m?i ?e d?a ch?c ch?n hay th??ng xuyên nh? là th?n nhi?t quá nóng," Cobb nói.

?i?u ch?nh th?n nhi?t t? l?u ?? ???c các nhà khoa h?c xem là c?ng d?ng c?a s?c ng?a v?n.

? t??ng c? b?n là các s?c ?en s? h?p th? nhi?t vào bu?i sáng và làm ?m ng?a v?n, trong khi s?c tr?ng ph?n chi?u ánh sáng nhi?u h?n và do ?ó giúp làm mát ng?a v?n khi chúng g?m c? hàng gi? d??i ánh chói chang.

Tuy nhiên logic d??ng nh? có v? ??n gi?n này ?? nh?n ???c nh?ng ? ki?n khác nhau.

Caro và nhóm c?a ?ng ch? tìm th?y m?t s? trùng h?p y?u ?t gi?a s?c ng?a v?n và nhi?t ?? t?i ?a.

M?t n?m sau, m?t nghiên c?u m? hình kh?ng gian v? ng?a v?n ??ng b?ng - loài ??ng ??o nh?t c? trú t? ??ng ??n Nam Phi - do Brenda Larison thu?c ??i h?c California, Los Angeles d?n ??u, ?? phát hi?n ra s?c xu?t hi?n m?nh h?n ? nh?ng khu v?c ?m h?n ho?c nh?n ???c chi?u sáng M?t tr?i chói chang h?n.

Các thí nghi?m cho ??n nay c?ng kh?ng làm sáng t? ???c v?n ?? h?n.

M?t nghiên c?u h?i n?m 2018 cho th?y n??c trong các thùng ???c s?n s?c kh?ng h? ???c làm mát h?n so v?i n??c trong thùng kh?ng có s?c.

Nh?ng Rubenstein kh?ng th?y b? thuy?t ph?c - ?ng ngh? r?ng thí nghi?m này có quá ít m?u và quá nhi?u khác bi?t trong d? li?u.

Thay vào ?ó, Rubenstein cho bi?t nghiên c?u ?ang di?n ra c?a nhóm ?ng v?i s? l??ng nhi?u chai n??c h?n cho th?y s?c giúp làm mát.

Trích d?n d? li?u ch?a ???c c?ng b?, ?ng nói r?ng h? ?? ki?m tra nhi?t ?? b? m?t c?a ??ng v?t trong các ?àn h?n h?p và phát hi?n nhi?t ?? c?a ng?a v?n mát h?n vài ?? so v?i nh?ng loài kh?ng có s?c.

Nh?ng thí nghi?m v?i thùng và chai n??c kh?ng th? n?m b?t t?t c? các n?i dung c?a c? ch? làm mát ? ng?a v?n - ?i?u mà có l? làm cho các nghiên c?u này tr? nên quá ??n gi?n ?? có th? gi?i thích ??y ?? m?c ?ích c?a s?c ng?a v?n.

Gi?ng nh? ng?a và ng??i, ng?a v?n làm mát c? th? b?ng cách v? m? h?i. M? h?i bay h?i s? giúp gi?m nhi?t r?t nhi?u, nh?ng quá trình bay h?i này c?n di?n ra nhanh chóng n?u kh?ng m? h?i s? b? gi? l?i và khi?n ng?a v?n b? b?c l?i nh? trong phòng t?m h?i kh?ng l?.

Loài ng?a có m?t protein g?i là latherin giúp lan m? h?i vào ??u các s?i l?ng, làm t?ng s? ti?p xúc v?i kh?ng khí và kh? n?ng bay h?i.

H?i tháng Sáu, Cobbs ?? c?ng b? trên T?p chí L?ch s? T? nhiên r?ng vào nh?ng gi? ?m h?n trong ngày, các s?c ?en trên ng?a v?n s?ng lu?n có nhi?t ?? cao h?n s?c tr?ng kho?ng 12-15 ?? C.

H? cho r?ng s? chênh l?ch nhi?t ?? ?n ??nh gi?a các màu s?c s? t?o ra 'kh?ng khí nhi?u lo?n nh?'.

H? còn phát hi?n ra r?ng nh?ng s?i l?ng trên s?c ?en d?ng lên vào sáng s?m và bu?i tr?a. Nh?ng s?i l?ng d?ng ??ng này có th? gi? nhi?t vào bu?i sáng mát m? và t?o ?i?u ki?n cho m? h?i b?c h?i vào bu?i tr?a.

?n mình ngay tr??c m?t?

Còn v? gi? thi?t cu?i cùng cho r?ng s?c ng?a v?n giúp b?o v? tr??c ??ng v?t ?n th?t, Caro t? ra hoài nghi.

Trong chuyên kh?o c?a mình vào n?m 2016, 'S?c Ng?a v?n', Caro li?t kê r?t nhi?u b?ng ch?ng m?u thu?n v?i gi? thi?t ng?a v?n d?a vào s?c ?? ?n n?p ho?c g?y r?i cho thú s?n m?i.

Ng?a v?n dành ph?n l?n th?i gian trên nh?ng ??ng c? m?, n?i các s?c c?a chúng r? m?n m?t và kh?ng nhi?u trong r?ng n?i s?c có th? giúp chúng ng?y trang.

Chúng c?ng có xu h??ng ch?y tr?n h?n là l?n n?p. Và s? t? d??ng nh? c?ng ?n th?t r?t nhi?u ng?a v?n mà kh?ng g?p khó kh?n gì.

Tuy nhiên, Rubenstein v?n ?ang nghiên c?u gi? thuy?t này, mà ?ng m? t? là gi? thi?t 'khó nh?t' ?? ki?m nghi?m trong toàn b? các gi? thi?t.

?ng l?u ? r?ng các nghiên c?u tr??c ??y ch? th? nghi?m theo h??ng ?? xác ??nh xem li?u s?c ng?a v?n có g?y nhi?u cho con ng??i hay kh?ng, ch? kh?ng ph?i tác ??ng c?a nó lên s? t?.

"Khi nói ??n b?t k? cu?c t?n c?ng nào [vào ng?a v?n], chúng ta kh?ng bi?t li?u [s? t?] thành c?ng ??n ??u hay kh?ng thành c?ng." Nhóm c?a ?ng ?ang nghiên c?u làm th? nào s? t? t?n c?ng các v?t th? có s?c và kh?ng s?c.

Vì v?y, c?u h?i t?i sao ng?a v?n có s?c ?? ???c ch?ng t? là khó nh?n và kh?ng ph?i là kh?ng có r?i ro - Stephen Cobb ?? b? c?n vào tay và ph?i nh?p vi?n hai l?n.

M?c dù nh?ng nghiên c?u g?n ??y càng ???c thúc ??y nhi?u h?n, nh?ng v?n ch?a có k?t lu?n nào ???c ??a ra.

Do ?ó, có th? s?c ?? ti?n hóa ?? gi?i quy?t nhi?u v?n ??.

Chúng ?? ???c ch?ng minh là b?o v? ng?a v?n kh?i b? ru?i hút máu, và có th? v?n ???c ch?ng minh là c?ng c? quan tr?ng trong gi?i pháp c?a ng?a v?n ?? gi? th?n nhi?t kh?ng quá nóng.

Khó kh?n là ru?i hút máu có xu h??ng t?p trung ??ng ??o nh?t ? nh?ng ch? và nh?ng khi tr?i ?m áp, ?m ??t.

"Làm th? nào ?? tách hai y?u t? này ra? ?ó là vi?c khó kh?n," Rubenstein nói. "T?i kh?ng th?y v?n ?? gì n?u c? hai c? ch? phát huy cùng m?t lúc."

B?n ti?ng Anh ?? ??ng trên BBC Future.

Ch? ?? liên quan

Tin liên quan