Thành triê?u phú VN th?i 'l?y x?ng xúc vàng' ? ??ng ?u

Getty Images Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Getty Images
Image caption Th?i gian hai n?m Liên X? v?n b? c?m v??n trong lúc Ba Lan ?? chuy?n ??i th? ch?, 1989-1991, ???c cho là 'th?i c? vàng' ?? hình thành nên m??t th? hê? triê?u phú ng??i Viê?t ? các n??c thu??c kh?i C??ng s?n ? ??ng ?u

"Th?i c?a chúng t?i là 'dùng x?ng xúc vàng'," doanh nh?n Tr?n Qu?c Qu?n vui v? c??i, nói ?ùa.

Ng?i trong v?n phòng làm viê?c ???t t?i Trung t?m Th??ng m?i ?-?u EACC ? ngo?i vi th? ?? Warsaw c?a Ba Lan mà ?ng là ??ng s? h?u ch?, ?ng Tr?n Qu?c Qu?n hào h?ng k? v? th?i "b?t ??u kh?i nghiê?p" c?a mình và nhi?u 't??ng', 'soái' ng??i Viê?t ? ??ng ?u h?i cu?i th??p niên 1980 cho ??n cu?i th??p niên 1990.

??ng ?u làm t?i ??i l? t??ng 't? c??ng s?n sang d?n ch?'

Ng??i Viê?t ??ng ?u '???c r?t nhi?u'

'Bi?t ?n Gorbachev ?? khi?n Liên X? s?p ??'

"Lúc Ba Lan m?i chuy?n ??i sang kinh t? th? tr??ng, ?ó là th?i c? ngàn vàng ?? chúng t?i làm giàu r?t nhanh."

"Có th? chia ra làm hai giai ?o?n kinh doanh c?a ng??i Viê?t t?i ??ng ?u và Liên X?."

"Th?i k? ??u là khi c? Ba Lan và kh?i x? h??i ch? ngh?a, g?m c? Viê?t Nam, v?n ?ang là t??p trung quan liêu bao c?p. Khi ?ó bu?n l??u là chính, quy m? nh?."

"Giai ?o?n th? hai là khi Viê?t Nam c?ng nh? Ba Lan, sau ?ó là Liên X? r?i Nga chuy?n sang kinh t? th? tr??ng, c?i m? t? do."

Bu?n l??u th?i bao c?p

Sang Warsaw làm nghiên c?u sinh t? n?m 1988, ?ng Qu?n nói ?ng "kh?i nghiê?p" b?ng viê?c bu?n l??u thu?c t?y v? Viê?t Nam, cách ki?m ti?n ?em v? l?i nhu??n "kh?ng" 200-300百分比.

Bu?n l??u là cách ki?m ti?n "ph? bi?n ? t?t c? các th? tr??ng" ??ng ?u c?a ng??i Viê?t th?i ?ó, ?ng Qu?n c??i, nói v?i BBC vào m??t chi?u tháng 10/2019.

Nhi?u ng??i Viê?t tr? nên giàu có, ???c g?i là 't??ng', 'soái' v?i s? ti?n ki?m ???c lên t?i hàng ch?c, th??m chí hàng tr?m ngàn ?? la, t?i th?i ?i?m mà m??t c?n h?? ??t ti?n ? trung t?m th? ?? Warsaw ch? có giá vài ngàn ?? la.

M?i chuyê?n thay ??i nhanh chóng khi Ba Lan chuy?n ??i th? ch? vào n?m 1989, tr? thành m??t th? tr??ng c?i m?.

Image caption Doanh nh?n Tr?n Qu?c Qu?n nói ng??i Viê?t tr?i qua hai giai ?o?n ki?m ti?n ? ??ng ?u, 'bu?n l??u' th?i bao c?p và kinh doanh quy m? l?n th?i m? c?a

Nh?ng ng??i nhanh nh?y trong c??ng ??ng ng??i Viê?t t?i ??ng ?u khi ?ó l??p t?c thích ?ng hoàn c?nh.

"Lúc chuy?n sang kinh t? c?i m? t? do thì kh?ng còn b? h?n ch? v? m??t s? l??ng. Lúc ?ó, t? quy m? bu?n v?i kh?i l??ng hàng ? m?c 'túi ba t?ng' (lo?i túi du l?ch ???c ng??i Viê?t dùng ph? bi?n ?? ?óng gói hàng hóa t? Viê?t Nam sang ??ng ?u) lên m??t khoang tàu h?a ?? là hàng tr?m l?n r?i, t? khoang tàu h?a lên ??n container l?i là hàng tr?m l?n n?a," ?ng Qu?n nói.

"Cho nên v?i m??t container, ch? c?n l?i vài ch?c ph?n tr?m ?? thu v? g?p bao nhiêu l?n nh?ng túi du l?ch mình lén lút ?i, dù ?i bu?n v?i túi du l?ch thì ?em l?i t? su?t l?i nhu??n r?t cao."

Làm giàu nh? th? tr??ng Liên X?

N?m 1989, Liên X? v?n ?ang trong m? hình x? h??i ch? ngh?a, b? các n??c ph??ng T?y c?m v??n.

Th?i còn hê? th?ng x? h??i ch? ngh?a ? ??ng ?u, m?i n?m t? Viê?t Nam có hàng ch?c sinh viên, còn g?i là 'l?u h?c sinh', và m??t s? nh? h?n 'nghiên c?u sinh ti?n s?' sang Ba Lan, ??ng ??c, Tiê?p Kh?c, Romania và Bulgaria.

S? ?i sang h?c t?i các n??c c??ng hòa thu??c Liên X? thì lu?n ??ng h?n, lên t?i hàng tr?m m?i n?m.

M?ng l??i quan hê? c?a ng??i Viê?t t?i các qu?c gia này còn g?m c? c?ng nh?n xu?t kh?u lao ???ng sang Liên X?, Tiê?p Kh?c, ??ng ??c, Bulgaria (kh?ng có Ba Lan).

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Michel BARET
Image caption Hình qu?ng cáo cho ch? bán bu?n rau qu? trên tàu ?iê?n ? Poznan, Ba Lan n?m 1989, khi Ba Lan chuy?n t? kinh t? k? ho?ch hóa sang th? tr??ng t? b?n s? khai

V?i c??ng ??ng ng??i Viê?t, "du h?c sinh ? Ba Lan gi?ng nh? cái n?i lan t?a chuyê?n làm ?n ki?m ti?n ra c? ??ng ?u và Liên X?", ?ng Qu?n nh? l?i.

Vào bu?i giao th?i gi?a hai m? hình, kinh t? t??p trung, k? ho?ch hóa XHCN, và kinh t? th? tr??ng t? b?n s? khai, ng??i Viê?t Nam nh? m?ng l??i b?n bè, ??ng m?n kh?p ??ng ?u, ?? ?óng vai trò trung gian cho kinh doanh ngoài lu?ng.

M??t hàng ?em l?i l?i nhu??n 'kh?ng' khi ?ó là ?? ?iê?n t? hiê?n ??i do các n??c t? b?n s?n xu?t, nh? máy fax, máy tính cá nh?n.

Ng??i Viê?t tr? thành ng??i ??m nhiê?m "nhiê?m v? trung chuy?n t? th? tr??ng t? do vào th? tr??ng c?m v??n".

Viê?c ??a các m??t hàng ?iê?n t?, máy tính mà Ba Lan nh??p ? ?t t? ?ài Loan, Nam Tri?u Tiên và Singapore sang Liên X? c?ng hình thành nên m??t th? hê? 't??ng', 'soái' m?i v?i quy m?, t?c ??? ki?m ti?n m?nh h?n h?n so v?i th? hê? 't??ng', 'soái' th?i bu?n l??u.

"Du h?c sinh Viê?t Nam t?i Ba Lan, t?i Nga và các n??c khác có th? ch? c?n m??t chuy?n [bu?n ?? ?iê?n t?, máy tính] ?? có 20 ngàn ??, 50 ngàn ?? la ti?n l?i."

"Cái g?i là các 'soái' th?i bu?n l??u n?u kh?ng k?p th?i chuy?n ??i, thay ??i l?i t? duy thì b? nh?ng ng??i tr? nh? t?i ho??c tr? h?n t?i v??t qua ch? b?ng m??t cú nhích."

Ba?n quyê?n hi?nh a?nh Getty Images
Image caption Máy tính, máy fax t?ng là m??t hàng ???c ng??i Viê?t ?em t? Ba Lan sang Liên X? trong nh?ng n?m ??u th??p niên 1990 (hình minh h?a)

M??t th? hê? triê?u phú ng??i Viê?t ? ??ng ?u d?n ???c hình thành.

K? t? ?ó, nhi?u ng??i sau khi ?? r?t thành c?ng v? m??t kinh t? ? n??c ngoài ?? quay tr? v? ??u t? vào nhi?u d? án ?ình ?ám ? Viê?t trong các l?nh v?c b?t ???ng s?n, tài chính, ng?n hàng.

Hai 'cú ng?' khét ti?ng c?a các doanh nh?n ng??i Viê?t

Nhìn l?i quá trình kinh doanh th?i ?ó, doanh nh?n Tr?n Qu?c Qu?n nói b?n th?n ?ng ki?m ???c ti?n nhanh, nh?ng m?t c?ng nhanh.

"T?i ?? ba l?n phá s?n," ?ng nói, trong ?ó có hai l?n hàng lo?t các doanh nh?n ng??i Viê?t cùng ch?u chung s? ph??n nh? ?ng.

???c nhiê?m OMON t?n c?ng tòa nhà Dom 5 và Dom 11 ? Moscow, 5/1994

"Bi?n c? Dom 5 và Dom 11" là v? mà theo ?ng Qu?n là "r?t nhi?u các ??i gia, t? phú, các ch? ng?n hàng, ch? doanh nghiê?p, ch? kinh doanh b?t ???ng s?n r?t l?n ? Viê?t Nam ngày nay ??u bi?t".

Hai trung t?m bu?n bán c?a ng??i Viê?t t?i Moscow khi ?ó ?? b? Omon, l?c l??ng ???c nhiê?m Nga thu??c c?nh sát Nga, b? ráp và t?ch thu toàn b?? ti?n, hàng.

"Có lê?nh t? Thành ph? Moscow là xóa s? n?i ???c g?i là '? bu?n l??u' c?a ng??i Viê?t ? hai tòa nhà, ? Dom 5 và Dom 11 ph? Aminiev, Moscow. V? ?ó, các 'soái' Ba Lan, trong ?ó có t?i, g?n nh? tr?ng tay h?t," ?ng Qu?n k? l?i.

?o da Trung Qu?c và cu??c kh?ng ho?ng tài chính ch?u ?, 1998

V? th? hai x?y ra sau ?ó ch? b?n n?m, khi các '??i gia' ng??i Viê?t dính ph?i "kh?ng ho?ng kép", do thua l? trong th??ng v? bu?n áo gi? da và b? tác ???ng c?a cu??c ?nh h??ng tài chính ch?u ? 1998.

Mang tham v?ng làm ?n l?n, nhi?u ng??i trong ?ó có ?ng Qu?n ?? quy?t ??nh nh??p các l? hàng áo gi? da tr? giá nhi?u triê?u ?? la, ch? y?u là ti?n vay m??n, t? Trung Qu?c vào ??ng ?u.

"T?i lúc ?ó kh?ng có nhi?u ti?n nh?ng '?ánh' r?t l?n, vì t?i có ngu?n h? tr? 'ch?ng l?ng' ??ng sau," ?ng Qu?n k? v? v? phá s?n th? ba c?a mình.

"40, 50 container hàng là b?n, n?m triê?u ?? la M?. Mà b?n triê?u, n?m triê?u ?? th?i 1997, 1998, t?i ?ào ??u ra?"

Nói v? cách huy ???ng v?n th?i ?ó c?a các doanh nh?n ng??i Viê?t t?i ??ng ?u, ?ng Qu?n cho bi?t, "ch? có hai hình th?c".

"M??t là ???c doanh nghiê?p ? Viê?t Nam h? tr?, h? là b?n bè, cùng '?ánh hàng' chung, cùng ch?u r?i ro chung."

"Hai là có quan hê? t?t v?i c?ng ty xu?t nh??p kh?u ho??c nhà máy t?i Trung Qu?c và ???c h? cho tr? ch??m."

"Ngu?n tín d?ng tr? ch??m ?ó v?a là ?òn b?y, v?a là bê? phóng ?? mình tr? thành triê?u phú ?? la r?t nhanh, nh?ng nó c?ng chính là cái b?y nh?n chìm t?t c? các triê?u phú m?i n?i."

Mùa ??ng và gi?c m? ???c diê?n áo gi? da ? ??ng ?u nhanh chóng qua ?i khi?n nh?ng l? hàng kh?ng l? tr? thành th? kh?ng th? bán.

C?n ác m??ng th?c s? ??p xu?ng khi cu??c kh?ng ho?ng ch?u ? h?i 1998 lan r??ng khi?n ??ng n??i tê? c?a Nga m?t giá 300百分比 so v?i ?? la M?, t?o cú ?ánh kép giáng xu?ng gi?i doanh nh?n ng??i Viê?t t?i ??ng ?u.

"Kh?ng ai là kh?ng th?m ?òn," ?ng Qu?n nh? l?i. B?n th?n ?ng ?? b? "nh?n xu?ng v?c s?u" v?i nh?ng kho?n n? kh?ng l?.

Kh?ng ti?t l?? chi ti?t quá trình thoát kh?i "v?c s?u" m??t cách ngo?n m?c ?? "tái xu?t" thành m??t doanh nh?n thành ??t vài n?m sau ?ó, ?ng Qu?n ch? nói v?n t?t ?ó là nh? ?ng ???c s? giúp ?? c?a b?n bè và viê?c ?ng chuy?n sang kinh doanh b?t ???ng s?n, l?nh v?c mà ?ng "lu?n thành c?ng r?c r? và ch?a th?t b?i l?n nào" trong su?t g?n 20 n?m qua.

Trong m??t cu??c ph?ng v?n khác, doanh nh?n Tr?n Qu?c Qu?n nói v?i BBC v? ho?t ???ng ? Trung t?m Th??ng m?i ?-?u (EACC), ngo?i ? Warsaw.

Tin liên quan